20251016 Bestedingsvoorstel voortzetting isolatieoffensief.pdf

Voortzetting isolatieoffensief 2027 Bestedingsvoorstel voor besteding uit het Klimaatfonds van de gemeente Amsterdam

Opgesteld door: Laura den Ouden

Beleidadviseur Duurzaam Wonen

l.den.ouden@amst erdam.nl

In opdracht van: Nanne Koot

Teamleider Woningkwaliteit en Duurzaamheid

n.koot@amsterda m.nl

Samenvatting Met het Isolatieoffensief werkt Amsterdam sinds 2023 aan een stad waarin iedereen comfortabel, betaalbaar en duurzaam kan wonen. Dankzij eerdere investeringen zijn al duizenden woningen beter geïsoleerd, wat leidt tot lagere energierekeningen, meer wooncomfort en minder CO₂-uitstoot. Daarbij richt het Isolatieoffensief zich primair op buurten waar bewoners zonder hulp de gevraagde verduurzaming niet of nauwelijks voor elkaar krijgen. Deze aanvraag gaat niet om nieuwe plannen, maar om de voortzetting van het huidige uitvoeringsplan (2024–2026). Dat is cruciaal: de woningen zijn niet van ons, maar van eigenaar-bewoners en vve’s. Voor hen is verduurzamen vaak een langdurig en kostbaar proces. Alleen als de gemeente zich daarbij als een betrouwbare overheid laat zien, houden woningeigenaren en vve’s vertrouwen in de aanpak en durven ze de lange en complexe weg in om te komen tot daadwerkelijke investeringen.

We vragen het Klimaatfonds om een bijdrage van 7,1 miljoen euro voor 2027, met ruimte om activiteiten indien nodig iets door te laten lopen. Deze overbrugging is nodig omdat in 2027 diverse dienstverleningsovereenkomsten aflopen: als we in 2026 geen nieuwe aanbestedingen starten, verliezen we de continuïteit die voor bewoners juist zo belangrijk is. De middelen worden ingezet voor de bestaande programmalijnen: ondersteuning en ontzorging van eigenaar-bewoners en vve’s, en extra inzet voor huishoudens in energiearmoede.

De gemeentelijke bijdrage fungeert bovendien als cofinanciering van rijks- en provinciale middelen, en lokt daarbovenop investeringen uit bij woningeigenaren. Zo voorkomen we het risico dat geld onbenut terugvloeit naar andere overheden en realiseren we een multiplier-effect.

Het resultaat: duizenden woningen die energiezuiniger worden, substantiële besparing van gas en CO₂, en een eerlijke transitie waarin niemand wordt achtergelaten. De opgedane lessen zijn waardevol voor andere gemeenten en voor het Rijk, en dragen bij aan de landelijke opschaling van isolatiemaatregelen.

1. Voorstel De energietransitie is geen sprint maar een marathon. Het isoleren van woningen vraagt om een lange adem en continuïteit in beleid, uitvoering en financiering. Bewoners, vve’s en corporaties die starten met de lange en complexe weg om te komen tot verbetering en verduurzaming moeten kunnen vertrouwen op een stabiele aanpak die niet na enkele jaren stopt, maar gestaag wordt doorgezet. Juist dit vertrouwen zorgt ervoor dat mensen de stap durven zetten om te investeren in hun woning of om als collectief besluiten te nemen.

Met deze aanvraag bepleiten we daarom niet de start van iets nieuws, maar de voortzetting van het huidige Isolatieoffensief. Dat is belangrijk omdat verduurzaming alleen slaagt als we niet steeds opnieuw het wiel hoeven uit te vinden. Continuïteit maakt het mogelijk om opgedane kennis en samenwerkingen vast te houden, en om door te bouwen op bewezen werkende trajecten.

Daarnaast borgen we hiermee het principe van rechtvaardigheid. In Amsterdam leeft nog steeds een grote groep huishoudens in energiearmoede. Voor hen is isolatie geen luxe maar noodzaak: het verschil tussen een betaalbare of onbetaalbare energierekening. Juist voor deze groep is continuïteit in de inzet belangrijk, omdat verduurzaming in het licht van de dagelijkse zorgen niet altijd bovenaan hun prioriteitenlijst staat. Door structureel aanwezig te blijven, behouden of versterken we bovendien het vertrouwen in de overheid. Door deze programmalijnen voort te zetten, dragen we eraan bij dat juist deze bewoners niet achterblijven in de transitie.

Activiteiten De middelen worden ingezet om bestaande trajecten uit het Uitvoeringsplan Isolatieoffensief 2024– 2026 door te trekken naar 2027, met ruimte voor uitloop. Het gaat om onder andere: -

Ondersteuning en ontzorging van vve’s, zodat besluitvorming richting verduurzaming en verbetering niet stokt. Begeleidingstrajecten bij subsidies voor eigenaar-bewoners, waarmee isolatiemaatregelen betaalbaar en bereikbaar worden. Samenwerking met corporaties en uitvoerders, gericht op versnelling in de buurten waar de nood het hoogst is. Ondersteuning van huurders bij het in gang zetten van verduurzaming door hun particuliere verhuurder. Het opstellen van stadsdeelbrede Soorten Management Plannen, zodat we kosten besparen voor eigenaren en natuurinclusief isoleren.

Zie voor een uitgebreide uiteenzetting van het isolatieoffensief het uitvoeringsprogramma 2024-2026 en de tussentijdse voortgangsrapportage (2025).

Het doel Met dit voorstel willen we de ingezette aanpak van het Isolatieoffensief voortzetten, zodat Amsterdam ook na 2026 stevig doorwerkt aan het isoleren van woningen. Het doel is tweeledig: -

-

Klimaatdoelen realiseren: structurele energiebesparing en CO₂-reductie door betere isolatie van duizenden woningen. Daarmee dragen we direct bij aan de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn en in 2040 aardgasvrij. Isolatie is de eerste, onmisbare stap in het transitiepad: zonder goed geïsoleerde woningen zijn alternatieve warmtevoorzieningen niet haalbaar of betaalbaar. Een rechtvaardige transitie: waarborgen dat álle Amsterdammers mee kunnen doen, ook degenen die nu in energiearmoede leven. Voor deze groep betekent isolatie niet alleen een lagere CO₂-uitstoot, maar ook een lagere energierekening en meer comfort. Daarmee is dit voorstel een investering in zowel klimaat als sociale rechtvaardigheid.

De besteding past volledig binnen het doel en de visie van het Klimaatfonds. De investering ondersteunt de uitvoering van een bewezen aanpak, vergroot het bereik van isolatiemaatregelen en versterkt de randvoorwaarden voor een duurzame stad. Zo bouwen we stap voor stap verder aan een klimaatneutraal Amsterdam in 2050 en een aardgasvrij Amsterdam in 2040. De resultaten Het Rijk heeft voor Amsterdam tot en met 2030 de isolatie van 123.000 woningen als doel, goed voor 0,4–0,7 PJ energiebesparing en 25–35 kiloton CO₂-reductie (bron: Uitvoeringsplan Isolatieoffensief). Het Isolatieoffensief werkt actief aan het behalen van deze doelstelling en sluit zodoende ook aan bij het gemeentelijke streven om in 2030 60% minder CO₂ uit te stoten dan in 1990. De aanvraag voor continuïteit van middelen in 2027 levert een concrete bijdrage aan deze doelstellingen. Sterker nog, alleen met voortzetting van het isolatieoffensief blijft de 123.000doelstelling haalbaar. Lineair omgerekend vanuit de complete opgave, betekent voortzetting van het isolatieoffensief in 2027 het isoleren van circa 14.000 woningen met een indicatieve besparing van 3,5–5 kiloton CO₂.

Omdat het programma sinds 2024 ook veelal inzet op informatievoorziening, diverse typen adviezen en planvorming/ontzorging van woningeigenaren en vve’s (activiteiten die niet altijd in hetzelfde jaar tot besparing leiden) borgen we met continuïteit zowel de realisatie van de 2030-doelen als een robuuste pijplijn richting 2040 en 2050. De locatie Het voorstel richt zich volledig op de gemeente Amsterdam. De effecten van de voortzetting van het Isolatieoffensief zullen in de hele stad zichtbaar worden, maar met nadruk op buurten waar de opgave en de urgentie het grootst zijn. Stakeholders De gemeente Amsterdam treedt in dit programma op als samenwerkingspartner, subsidieverstrekker en opdrachtgever. -

Samenwerkingspartner: samenwerkingen met lokale stichtingen, woningcorporaties, bewonersorganisaties en kennisinstellingen. Subsidieverstrekker: aan eigenaar-bewoners, vve’s en indirect aan corporaties en particuliere verhuurders. We subsidiëren ook juridische hulp voor huurders.

-

Opdrachtgever: we werken samen met de markt via aanbestedingen en raamovereenkomsten: we kopen bijvoorbeeld procesbegeleiders voor vve’s, ecologische onderzoeken, loketvoorzieningen en verschillende typen verduurzamingsadvies in.

Leerkansen en adaptatie Hoewel dit voorstel geen geheel nieuwe activiteiten introduceert, zit de kracht en innovatie in het opschalen en verfijnen van een aanpak die in de afgelopen jaren zijn waarde heeft bewezen. Het Isolatieoffensief is een dynamisch programma waarin voortdurend wordt geleerd van praktijkervaringen en van lessen elders in Nederland. De voortzetting in 2027 biedt kansen om belangrijke kennis en ervaring op te doen op onder meer de volgende gebieden: -

Welke dienstverlening is nodig om ook de meer kwetsbare bewoners in staat te stellen mee te doen met de energietransitie? Hoe krijgen we besluitvorming binnen vve's sneller en beter georganiseerd? Met welke regelgeving en stimulansen krijgen we particuliere verhuurders in beweging? Hoe houden we voldoende rekening met natuur bij het isoleren van woningen? Hoe vergemakkelijken en versnellen we welstandsvergunningstrajecten bij renovatie?

Belangrijk is dat het Isolatieoffensief adaptief is ingericht: wanneer blijkt dat bepaalde instrumenten niet effectief zijn of dat doelgroepen anders moeten worden benaderd, kan het uitvoeringsplan worden bijgesteld. Tegelijkertijd is het programma gebaseerd op continuïteit in de doelstellingen en in de basisdienstverlening. Zo blijft het Isolatieoffensief toekomstbestendig en kan het inspelen op veranderingen in kosten, techniek of beleid. Het Rijk Het Isolatieoffensief heeft in korte tijd bewezen een effectieve en rechtvaardige aanpak te zijn voor het versnellen van woningisolatie. Juist daarom is dit programma relevant voor het Rijk: de lessen uit Amsterdam zijn direct bruikbaar voor landelijke beleidsontwikkeling en uitvoering. -

-

-

-

Voorbeeldfunctie: het programma wordt breed gevolgd door collega-gemeenten in de regio en daarbuiten, zoals blijkt uit de vele vragen die wij ontvangen. Ook in Den Haag is er politieke belangstelling: GroenLinks-Pvd heeft expliciet uitgesproken dat het Isolatieoffensief een inspiratiebron is voor landelijke opschaling in hun verkiezingsprogramma. Daarmee laat Amsterdam zien hoe isolatie niet alleen klimaatwinst oplevert, maar ook energiearmoede tegengaat. Wet- en regelgeving: om dit bestedingsvoorstel uit te voeren is geen aanpassing van wet- of regelgeving nodig. Wel levert het waardevolle praktijkervaring op die kan bijdragen aan de nationale discussie over regelgeving en instrumenten om grootschalige isolatie te versnellen (bijvoorbeeld rond financiering van vve’s of landelijke subsidieregelingen). Lobby en kennisdeling: de gemeente deelt ervaringen met ministeries zoals BZK en KGG via landelijke programma’s (zoals Nationaal Isolatie Programma en Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid). Daarmee is het Rijk op de hoogte van de voortgang. De inzichten uit dit voorstel kunnen bovendien richting geven aan verdere lobby: voor structurele middelen, vereenvoudiging van regelingen en het beter faciliteren van bewonerscollectieven. Financiëel: het Rijk heeft een belangrijke verantwoordelijkheid in het structureel (co)financieren van de isolatieopgave.

Dit voorstel is aanvullend op landelijke middelen, maar maakt ook duidelijk dat structurele bijdragen vanuit Den Haag noodzakelijk blijven om de schaal en het tempo te realiseren die voor 2040 en 2050 nodig zijn. Daarnaast werkt dit voorstel bevorderend voor de uitgave van Rijksmiddelen: zonder onze isolatieoffensief-

dienstverlening kunnen de beschikbaar gestelde Rijksmiddelen voor de opgave veel minder tot niet worden benut, en zullen vooral kwetsbare doelgroepen deze middelen niet weten te benutten.

2. Financieel Doelgroep/thema

Gevraagde bijdrage (€)

01. Algemeen 02. Energiearmoede 03. Vve's 04. EB-EGW 05. Verhuurders 06. Natuurinclusief isoleren (SMP) 07. Communicatieprojecten 08. Erfgoed en welstand 09. Woningkwaliteit 10. Subsidies 11. Corporatiewoningen 12. Overig thema's DW

€ 499.196 € 43.285 € 2.501.719 € 838.383 € 361.536 € 1.770.799

Totalen

€ 7.076.331

€ 567.670 € 149.920 € 260.244 € 25.266 €€ 58.313

Bijdragen andere overheden of derden (2027) (€) € 3.108.936 € 2.505.510 € 793.060 € 1.415.000 € 177.772

€ 9.671.986

€ 17.672.264

Investeringsbedrag Het Isolatieoffensief is in de kern een verduurzamingsprogramma. De activiteiten die we met dit voorstel willen voortzetten zijn geen standaard onderhoud of reguliere praktijk, maar volledig gericht op energiebesparing en CO₂-reductie. Er is daarom geen relevant “basisalternatief” waarmee de duurzame meerkosten kunnen worden vergeleken. Weliswaar zijn er rijks-subsidies beschikbaar, maar particuliere eigenaren en vve’s hebben actieve hulp en begeleiding nodig bij het kiezen van de juiste maatregelen en het aanvragen van de subsidie. Het Rijk heeft deze ontzorging en vraagcreatie bewust bij gemeenten belegd. Zonder gemeentelijke inzet en financiële bijdrage blijven de rijksmiddelen in de praktijk (grotendeels) onbenut: een subsidieregeling op zichzelf zorgt niet voor verduurzaming en/of bereikt anders vooral bewoners die al goed georganiseerd en geïnformeerd zijn op het gebied van duurzaamheid. De investering die wij vragen aan het Klimaatfonds betreft de voortzetting van deze verduurzamingsactiviteiten. Voor 2027 vragen we een bijdrage van 7,1 miljoen euro. De volledige aangevraagde bijdrage is daarmee te beschouwen als de onrendabele top: zonder ondersteuning vanuit het Klimaatfonds zijn deze activiteiten niet realiseerbaar en kunnen de beschikbare rijksmiddelen niet effectief worden benut.

Investeringsvorm Het grootste deel van de aangevraagde middelen wordt ingezet via inkoop. Dit betreft voornamelijk het contracteren van diensten en capaciteit die nodig zijn om de uitvoering van het Isolatieoffensief mogelijk te maken. Projectleiding en coördinatie voor deze trajecten worden via loondienst gerealiseerd. Een klein deel van de investering wordt ingezet via subsidies (de meeste subsidies worden uit Rijksgeld betaald). De gekozen instrumenten zijn volledig in lijn met de gemeentelijke beleidskaders:

-

De inkoop vindt plaats conform de geldende aanbestedingsregels en gemeentelijke procedures. De subsidies worden verstrekt op basis van vastgestelde subsidieregelingen en zijn daarmee transparant en rechtmatig. Er is geen sprake van ontoelaatbare staatssteun. Waar nodig wordt, conform de gemeentelijke richtlijnen, een melding gedaan of een uitzondering toegepast. Projectleiding en -coördinatie wordt georganiseerd met ambtelijke capaciteit, waar de juiste wervingsprocedures voor worden doorlopen.

Zakelijke afweging De middelen uit het Klimaatfonds versterken en versnellen bestaande investeringen van zowel eigenaren, samenwerkingspartners als andere overheden. Het voorstel staat daarmee niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een bredere inzet van de gemeente en externe partijen. -

-

-

-

Bijdragen van bewoners en vve’s: elke subsidie of ontzorgingsactie leidt tot extra particuliere investeringen. Eigenaar-bewoners en vve’s betalen het grootste deel van de isolatiemaatregelen zelf. De bijdrage van het Klimaatfonds verlaagt de drempel, maar de bulk van de investering komt uit particuliere middelen. Corporaties investeren aanvullend in isolatie van hun bezit. De samenwerking binnen het Isolatieoffensief helpt hen sneller en gerichter maatregelen te nemen. Hierdoor ontstaat een hefboom: gemeentelijke middelen dragen bij aan corporatie-investeringen die veel groter in omvang zijn. Besparingseffecten: bewoners profiteren direct door lagere energielasten. Bij goed geïsoleerde woningen kan dit oplopen tot honderden euro’s per jaar per huishouden. Ook de gemeente zelf profiteert indirect, doordat lagere energielasten bijdragen aan vermindering van armoede en schuldenproblematiek. Rijk en andere overheden: het voorstel sluit aan bij landelijke regelingen zoals het Nationaal Isolatieprogramma en SPUK-middelen voor energiearmoede. De voortzetting van het Amsterdamse programma maakt het mogelijk om deze middelen te benutten, zodat ze n iet terugvloeien naar het Rijk.

Kasritme De middelen zijn primair bedoeld voor uitvoering in 2027. Omdat projecten soms vertragen (bijvoorbeeld door besluitvorming bij vve’s of aanbestedingen), houden we ruimte voor uitloop naar 2028–2029. Het merendeel van de verplichtingen zal in 2027 worden aangegaan. Kostenefficiency Investeren in isolatie is aantoonbaar de meest kosteneffectieve stap in de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Voornamelijk omdat niets doen juist duurder is: energieprijzen veranderen continue en slecht geïsoleerde woningen leiden tot hoge en onvoorspelbare woonlasten. Dit raakt niet alleen bewoners, maar ook de gemeente via toenemende armoede- en schuldenproblematiek. Elke euro die nu in isolatie wordt geïnvesteerd, voorkomt hogere maatschappelijke kosten in de toekomst. Met de gevraagde bijdrage van 7,1 miljoen euro dragen we bij aan een besparing van ongeveer 3,5-5 kiloton CO2 per jaar, dat is omgerekend 105 tot 150 kiloton CO2 voor 30 jaar. De kostprijs ligt tussen € 47 en € 68 per ton CO₂-reductie voor 30 jaar.

3. Risicoanalyse en - mitigatie Risico

Waarschijnlij Impact kheid

Primaire risicodrager

Maatregelen

Onvoldoende capaciteit bij uitvoerders/markt

Midden

Hoog

Gemeente

Meervoudige en meerjarige raamcontracten, prestatieprikkels inbouwen, investeren in opleiding en opschaling

Kostenstijgingen/ onzekere raming

Midden

Hoog

Gemeente & markt

Indexatie-clausules inbouwen in aanbestedingen

Lage afname dienstverlening

Midden

Hoog

Gemeente

Communicatiecampagnes, interne bekendheid dienstverlening vergroten, eventueel versoepelen beleidsregels

Trage besluitvorming bij vve’s

Hoog

Midden

Vve’s

Extra procesbegeleiding, standaarddocumenten maken, rekening houden bij begroting

Midden

Samenwerking met lokale Gemeente/part organisatie en ners buurtinitiatieven, toegankelijke communicatie

Kwaliteitsproblemen/ Laag–Midden Midden uitvoeringsfouten

Marktpartijen

Kwaliteitsnormen en steekproeven, verbeterplannen opstellen bij gebrekkige kwaliteit

Lage participatie van huishoudens in energiearmoede

Midden

Financiële verantwoording van externe samenwerkingspartn ers is niet volledig

Midden

Midden

Marktpartijen

Voorlichting en begeleiding bij start project over wijze van verantwoording. Aandacht en tijd besteden aan tussentijdse verantwoording. Inbouwen in Programma van Eisen bij aanbestedingen.

Doorlooptijd overschrijdt 2027

Midden

Laag– Midden

Gemeente

Uitloopruimte tot 2028–2029 benutten.