20250305 Verslag gemeenteraad middag

Ik spreek toevallig binnenkort met de staatssecretaris, ik zal even met hem ook bespreken wat nu precies het plan is. Laat ik zeggen dat ik bij de behandeling van de verkenning daar ook op terug zal komen. En voor de rest denk ik dat als u de verkenning leest dat u ziet dat we wel degelijk ook al op kortere termijn stappen zetten. Vragen van het lid Yemane inzake onderzoek van SCALIQ waaruit ongelijke schooladviezen op basis van achternaam blijkt De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Yemane. Het lid YEMANE: Dank u wel, voorzitter. Toen ik op de basisschool zat waren de meeste docenten van mening dat mavo het juiste advies voor mij was. Alleen mijn Citotoets liet een havo-vwo-score zien en gelukkig was er één docent die zei, Milka hoort sowieso op de havo terecht en daardoor ben ik er uiteindelijk toch terechtgekomen. En ik weet nog dat de decaan van mijn nieuwe middelbare school tegen mijn moeder zei, maar op zich mavo is ook goed voor jullie soort mensen. Nu gaat het niet zozeer om wat nou een beter niveau is, het gaat er vooral om het belang dat een juiste leerrichting bij een scholier past omdat dit anders hele negatieve gevolgen kan hebben. En later kwam ik er eigenlijk achter dat veel van mijn vrienden met ook een niet-Nederlandse achternaam dezelfde soort verhalen hadden.

Zo ook mijn goede vriendin Salem die het vmbo-advies kreeg en door heel veel te stapelen nu jeugdarts is en ook werkzaam is voor onze eigen Amsterdamse GGD. En nu zoveel jaar later laat weer een onderzoek van SCALIQ zien dat leerlingen met een Arabische of een Afrikaanse achternaam een lager schooladvies krijgen dan even intelligente kinderen met een Europees klinkende achternaam. En ik kan urenlang praten en hoe erg mijn fractie en ik dit vinden, want dat is het, alleen hoe zorgen we er nou voor dat leerlingen het juiste advies krijgen en er daardoor geen potentieel onbenut raakt? Hoe dealen we nou eigenlijk met deze vorm van bias en discriminatie wat leidt tot onderadvisering? Ik weet dat er in mijn afwezigheid hele mooie moties zijn ingediend om discriminatie binnen het onderwijs aan te

22

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

pakken en daardoor heb ik ook twee vragen voor de wethouder. Eén, ik ben benieuwd naar de reflectie van de wethouder en of we ook zicht hebben hoe vaak dit eigenlijk voorkomt in Amsterdam. En een andere vraag gaat over de handreiking die het Verwey-Jonker Instituut heeft gemaakt specifiek voor ouders hoe je kan omgaan met discriminatie bij het schooladvies. En ik vroeg me af bij de uitwerking van de motie-Koyuncu die gaat over discriminatie aanpakken in het Amsterdamse onderwijs, of die handreiking ook meegenomen kan worden. Dank u wel, voorzitter. De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder beantwoording.

Moorman voor de

Wethouder MOORMAN: Voorzitter, dank u wel. En voorzitter, inderdaad welkom en nogmaals gefeliciteerd aan het lid Yemane. Dat maakt ook weer dat dit onderwerp op de agenda moet blijven staan, minstens twaalf jaar. Maar tegelijkertijd hoop ik ook dat we er niet alsmaar over moeten te hebben. Want we hebben het er inderdaad vaak over, dat is ook goed maar het is ook pijnlijk dat het steeds weer moet. Want elke keer komt er weer een onderzoek die dat laat zien en we hebben natuurlijk ook het rapport van de kinderombudsman, we hebben het rapport van de VU, van de Gelijke Kansen Alliantie, daarom zijn er inderdaad een aantal moties aangenomen. Binnenkort hebben we het er ook weer over in de commissie. En we moeten er gewoon over blijven hebben zolang het is. Ondertussen doen we natuurlijk niet niks. We hebben in het programma Burgerschap ook de leergang van Fawaka, ik heb eerder aan de commissie de toezegging gedaan dat wij deze leergang onder de aandacht brengen, ook naar aanleiding van bijvoorbeeld het rapport van de VU, bij de schoolbesturen in de toezichtsgesprekken. Want we zien dat sommige schoolbesturen er heel actief aan deelnemen en daarmee veel bewuster worden eigenlijk van alle vooroordelen die er zijn en andere schoolbesturen daar gewoon minder gebruik van maken. En dat is gewoon heel zonde want ook onbewuste discriminatie is nog steeds discriminatie.

We zien dat het meisjes treft, we zien dat het kinderen van lager opgeleide ouders treft en we zien ook dat het kinderen van mensen met een migratieachtergrond treft en daar zit ook nog eens een keer een relatie tussen. Dus het is heel belangrijk dat we hier scherp op blijven. Dat is ook waarom we in Amsterdam de monitor Schoolloopbanen hebben. Maar dat is ook de reden waarom wij in Amsterdam de Brede Brugklas Bonus hebben. Er worden heel veel kinderen ondergeadviseerd en er worden ook heel veel kinderen overgeadviseerd. En ook dat is een probleem want dat maskeert eigenlijk de kwaliteit van het onderwijs. En ook dat moeten we niet willen. Dus we moeten veel scherper kijken naar die schooladviezen en vooral wanneer die gegeven moeten worden. Daarom doen we veel. Ik wil heel graag een toezegging geven, want dat was de tweede vraag. De eerste vraag was reflectie, die heb ik hierbij gegeven. De tweede vraag was de handreiking en of we die kunnen meenemen in de motie die is aangenomen van onder andere het lid Koyuncu en dat doe ik van harte. Nog één ding misschien, voorzitter. Er staat ook heel mooi in die handreiking OCO, en daar ben ik toch wel trots op. Want dat is echt heel Amsterdams, dat hebben we hier met zijn allen opgezet en het staat bovenaan in het lijstje waar ouders zich kunnen melden. Dus zie je maar weer.

De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Koyuncu voor een vervolgvraag. Het lid KOYUNCU: Voorzitter, dit onderzoek laat natuurlijk wederom zien hoe pijnlijk de situatie is, dat de schooladviezen van kinderen afhangen van hun achternaam. Ik wilde

23

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

eigenlijk iets anders vragen maar ik heb net gehoord dat de wethouder zegt dat sommige schoolbesturen actief aan de slag gaan met bewustwording en sommige schoolbesturen weer niet. En ik ben benieuwd naar wat de wethouder doet met de besturen die daar niet zo actief mee aan de slag gaan. Welke acties zijn er op korte termijn? Wethouder MOORMAN: Dat is een beetje een versimpelisering van wat ik zei. Wat ik zei is dat wij in Amsterdam een leergang hebben van Fawaka waarbij bewustwording van vooroordelen, dat is een hele goede leergang en ik zie dat sommige schoolbesturen daar veel gebruik van maken en andere schoolbesturen minder. Het kan ook zijn dat ze andere dingen doen. Dus het is niet zo dat er dan helemaal geen bewustzijn is. Maar ik vind het wel belangrijk om dat gesprek met schoolbesturen aan te gaan en daarom is het onderdeel van het toezichtgesprek wat ik heb met scholen in het openbaar onderwijs. Vragen van het lid Havelaar inzake verdwijnen reservepot 100 miljoen euro De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Havelaar. Het lid HAVELAAR: Dank u wel, voorzitter. En ik wil toch eerst beginnen met een punt buiten de orde, namelijk lang geleden mocht ik als voorzitter van de jongeren van de ChristenUnie de allereerste prijs uitreiken die de burgemeester nu ontvangt. Toen heette die nog Heiden van het Jaar en hij ging naar Hans Wiegel.

Die naam lag wat gevoeliger, dus later werd dat Engel van het Jaar en ik begrijp dat de burgemeester hem nu krijgt. Tegen mijn opvolgers zeg ik, hier worden ook plannen gesmeed voor het grootste bordeel van Europa dus overweeg toch om het weer Heiden van het Jaar te maken, alstublieft. Dan voorzitter, terug naar de orde. Tijdens de vorige begrotingsronde maakten we afspraken over de pot van 100 miljoen euro, bij de Voorjaarsnota zou daar een bestedingsvoorstel voor komen. Deze pot was bedoeld als buffer voor als het kabinet met maatregelen komt die Amsterdam onevenredig hard treffen. Welnu, ik was toen al geïrriteerd omdat verschillende coalitiepartijen geld uit die pot haalden waardoor er nog maar 93 miljoen euro of zo overbleef. Maar nu ben ik pas echt geschokt, want het blijkt dat de wethouder de overige miljoenen geplunderd heeft voor zaken die niets met rijksbeleid te maken hebben, namelijk afschrijvingen op mislukte projecten. En ik ben daar boos over want we hadden afgesproken dat we bij de Voorjaarsnota een bestedingsvoorstel zouden krijgen. Ik heb drie vragen. Ten eerste, kan de wethouder mij toezeggen dat zij met een deugdelijke onderbouwing komt hoe die 100 miljoen nou precies opgebouwd is? Dat we goed kunnen zien waar het geld dat in die pot zit nou precies vandaan komt.

Ten tweede, is de wethouder het met het CDA eens dat dit bedrag door de raad aangewezen is als bedrag om tegenvallers vanuit het rijk mee op te vangen en niet tegenvallers vanuit de gemeente? Derde en laatste vraag, de 100 miljoen euro is bij de begroting dus niet gealloceerd. Kennelijk heeft het college het bedrag nu al uitgegeven. Volgens mij kan dat alleen nadat de raad daarmee akkoord is gegaan. Dus is mijn vraag, wanneer kunnen wij de raadsvoordracht verwachten? De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder Van Buren voor de beantwoording. Wethouder VAN BUREN: Voorzitter, die 100 miljoen hebben we gereserveerd voor tegenvallers in onze algemene reserve. En die 100 miljoen, dat was ook de verwachte

24

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

rekeningresultaten van het jaar en dit rekeningresultaten, dat zien we straks bij het jaarverslag, dat gaat waarschijnlijk dus tegenvallen en daar kom ik bij het jaarverslag mee naar buiten. En bij de Voorjaarsnota zullen we dus ook, mocht die 100 miljoen helemaal er niet meer zijn vanwege de afwaardering wat ik ook al in de commissie heb verteld, dat wij zaken moeten afwaarderen. En dat gaat niet over mislukte projecten, maar dat gaat over de afwaardering van een deelneming van ons en dat hadden we sowieso moeten afwaarderen vanwege de waardedaling. Dus het verwachte rekeningenresultaat van het jaar gaat tegenvallen. Dus het geld is niet uitgegeven of ingezet. En ik kom daar natuurlijk mee terug bij de Voorjaarsnota en bij het jaarverslag en bij de jaarrekening zullen we zien hoeveel we moeten afboeken van die 100 miljoen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Havelaar voor een vervolgvraag. Het lid HAVELAAR: Dus begrijp ik nu wat destijds verkocht is als er zit een nieuw kabinet, we weten nog niet precies wat dat gaat uitmaken voor de gemeente, wilt u alstublieft die 100 miljoen reserveren, waar de oppositie zich netjes aan gehouden heeft. We hebben geen vragen, we dachten 100 miljoen beleidsvrij is spannend maar we snappen het argument.

Maar daarvan zegt u nu eigenlijk nee, eigenlijk hebben we nooit het geld daarvoor bedoeld, het was gewoon een soort rekenkundig eindsommetje en daar moet u het maar mee doen. Wethouder VAN BUREN: Nee voorzitter, dat zeg ik niet. Ik zeg dat wij een verwacht rekeningenresultaat hadden want toen was de afwaardering nog niet bekend van de deelnemingen. En we hadden gezegd we willen dat reserveren en volgens mij kan de raad beamen dat ik ook not amused was dat daar een dekking voor is benoemd voor moties die werden ingediend, dat heb ik ook gezegd. En we zullen ook, dat heb ik in de commissie ook gezegd, als die 100 miljoen er niet meer is vanwege die afwaardering, wat straks blijkt bij de jaarrekening, dan zullen wij binnen de begroting een andere dekking moeten zoeken. En daar kom ik natuurlijk wel mee terug bij de Voorjaarsnota. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Krom voor een vervolgvraag. Het lid KROM: Een van de oplossingen zou natuurlijk kunnen zijn om te besluiten om die moties niet uit te voeren en zo 7 miljoen terug in de kas te laten komen. Is de wethouder dat van plan? Wethouder VAN BUREN: Voorzitter, dat kan ik hier niet zeggen. We zijn bezig met de voorbereidingen van de Voorjaarsnota en ook met bezuinigingsopgaven omdat we nogal meer tegenvallers verwachten vanuit het rijk. Dus daar komen we op terug bij de presentatie van de Voorjaarsnota.

De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Burgers voor een vervolgvraag. Het lid BURGERS: Voorzitter, ik zag het lid Havelaar een mondelinge vraag stellen en ik heb vandaag geleerd dat ik het lid Havelaar enorm in de gaten moet houden, dus ik sprong ook meteen op om een mondelinge vervolgvraag te stellen. En die gaat aan de wethouder Van Buren, want zij verwijst regelmatig naar tegenvallers uit Den Haag maar nu blijkt dat de stad zelf 100 miljoen euro misloopt door de afwaardering van de AEB. In

25

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

hoeverre ziet de wethouder dit als een gevolg van lokaal beleid en welke maatregelen gaat de wethouder nemen om toekomstige financiële tegenvallers beter op te vangen? Wethouder VAN BUREN: Om bij het laatste te beginnen, we hebben onze algemene reserve weer aangevuld om toekomstige financiële onverwachte tegenvallers ook te kunnen opvangen, of wat er om ons heen gebeurt. Nog even nadrukkelijk, dit is geen gevolg, deze afwaardering is geen gevolg van lokaal beleid. Dit is een gevolg voor de hele afvalwereld zeg maar en het is een gevolg van de afwaardering van de waarde van het bedrijf. Dus lokaal beleid heeft hier geen effect op. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Bobeldijk voor een vervolgvraag. Het lid BOBELDIJK: Voorzitter, bij de begrotingsbehandeling hebben we als raad deze reserve ingesteld en door de coalitiepartijen is er nog een greep uit gedaan maar er bleef toch altijd iets van meer dan 90 miljoen over. Daar kan het college toch niet zomaar zonder raadsbesluit zeggen van dat halen we uit de reserve? Wethouder VAN BUREN: We hebben onze algemene reserves op orde gebracht, weer voldoende. En deze 90 miljoen die voorzien was vanwege de resultatenrekening hebben wij ook in de algemene reserve gestort om deze tegenvallers op te vangen. Maar dat is natuurlijk altijd afhankelijk van het rekeningenresultaat en daar kom ik op terug bij de jaarrekening.

We weten we nog niet precies hoeveel miljoenen we moeten afwaarderen op onze deelneming. Maar daar kom ik op terug, dus we hebben dat gezegd, we wilden dat op deze manier reserveren. En nu blijkt ook maar dat het goed is dat we wel hebben gereserveerd want dit is natuurlijk ook een tegenvaller. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Van Pijpen voor een vervolgvraag. Het lid VAN PIJPEN: Voorzitter, ik zit een beetje met verbazing niet naar de wethouder te luisteren maar naar de vragen van een deel van de oppositie in ieder geval dat moties dan niet uitgevoerd zouden kunnen worden. Ik wil er even nadrukkelijk op wijzen, het zijn amendementen geweest op de begroting van dit jaar. Dus er kan geen sprake van zijn dat die niet worden uitgevoerd en ik wil dat ook wel even bevestigd horen van de wethouder, en daar worden ook hele goede dingen mee gedaan op dit moment, de transkliniek, de plegeraanpak die op dit moment wordt uitgevoerd. Dus ik wil ook even de wethouder vragen om daar ook scherp op te zijn dat we het goed hebben over de begroting van dit jaar die gewoon wordt uitgevoerd zoals die door de raad is besloten. Wethouder VAN BUREN: Voorzitter, ik ben daar scherp op. Vragen van het lid Van Berkel inzake standpunt van het college over het verbod op voorrang voor statushouders bij sociale huur De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Van Berkel.

Het lid VAN BERKEL: Dank, voorzitter. Het kabinet heeft aangekondigd dat statushouders niet langer automatisch voorrang krijgen op sociale huurwoningen. En op dit moment is die wet echter nog niet van kracht en bevindt zich in de consultatiefase. Desondanks roept het Amsterdamse college samen met vijftien andere gemeenten al op

26

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

tot intrekking van dit voorstel. Wij willen weten of het college zodra de wet wordt aangenomen deze ook daadwerkelijk zal uitvoeren. De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder Pels voor de beantwoording. Wethouder PELS: Voorzitter, dank aan JA21 om nogmaals de kans te hebben om iets te vertellen over deze wet. In mijn ogen is deze wet onmenselijk, oneerlijk, onuitvoerbaar en eigenlijk vooral bedoeld om dingen te verstoppen waar je niet eerlijk over wil zijn. Dus het is onmenselijk om mensen die gevlucht zijn en hier gewoon status hebben gekregen, om te voorkomen dat zij hier een bestaan op kunnen bouwen. En dat is wat deze minister doet met deze wet. Het is oneerlijk omdat in Amsterdam maar 7 procent van de woningen naar statushouders gaat. Zij zijn niet de oorzaak van de wooncrisis. Dat is het beleid wat ervoor heeft gezorgd vanuit het rijk die de volkshuisvesting langzaam in de uitverkoop heeft gedaan. Want dat is wat ze hier proberen te verstoppen. Dit kabinet heeft te weinig geld uitgetrokken voor de volkshuisvesting en wat doen ze? Zondebokpolitiek. Want meer is dit niet. Terwijl als we kijken naar de kosten van de opvang, hoeveel dat wel niet kost, zien we 1,5 miljoen per dag. Vijf sociale huurwoningen in Amsterdam bouwen is dat. Per dag. Dat is dus 1825 sociale huurwoningen erbij als we deze mensen niet in de opvang laten zitten maar gewoon eens huizen gaan bouwen.

Dus ik zou willen dat het kabinet dat een keer zou gaan doen. En we hebben inderdaad met verschillende gemeenten opgetrokken omdat we zien dat het ook nog eens onuitvoerbaar is. Want we mogen ze straks geen voorrang meer verlenen maar we houden wel onze taakstelling. En dan moeten wij tegen statushouders gaan zeggen, weet u mevrouw, mijnheer, gezin, over dertien jaar, want dat is de wachttijd hier in Amsterdam, bent u de eerste. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Van Berkel voor een vervolgvraag. Het lid VAN BERKEL: Voorzitter, ik begrijp hier uit de woorden van de wethouder dat ze dus niet van plan is om die wet uit te voeren als die eenmaal bekrachtigd is. En daarnaast ben ik nog wel even benieuwd welke groepen woningzoekenden volgens de wethouder dan plaats moeten maken voor die 7 procent van de woningvoorraad. Is het voor de wethouder acceptabel dat Amsterdammers die soms al meer dan tien jaar op de wachtlijst staan nog langer moeten wachten? En voorzitter, we horen graag van dit college hoe ze denkt de woningvoorraad eerlijk te verdelen. We zien het antwoord graag tegemoet. Wethouder PELS: Het is zo helaas bij wetten ook waar je het niet mee eens bent dat je ze alsnog wel uit zal moeten voeren en we misschien wel kunnen zoeken naar manieren waarop we dat niet hoeven doen, maar dat is in principe hoe het zit met wetten.

En wat wij heel belangrijk vinden, dat geven we ook steeds opnieuw aan, is dat het rijk volop gaat investeren in volkshuisvesting zodat we extra sociale huurwoningen kunnen bouwen, zodat we extra middenhuurwoningen kunnen bouwen, en niet steeds opnieuw die wooncrisis afschuiven op individuen die dan of blijkbaar zelf iets verkeerd doen of iets verkeerds zijn, zoals een vluchteling, of dat ze meer geld zouden moeten verdienen en dat je daarom niet aan je trekken komt in deze stad. Dat is niet zo. We hebben eerder ook vanuit het rijk in de geschiedenis van Amsterdam meermaals groot geïnvesteerd in volkshuisvesting en dat zouden we nu opnieuw moeten doen. Dus er is nu geen verdringing van de ene groep door de andere groep. Er is gewoon een groot tekort aan sociale huurwoningen en als we nou eens dat geld voor de opvang, als ze dat nou eens

27

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

beschikbaar ook zouden stellen voor de volkshuisvesting, winnen we er dus sowieso alweer bijna tweeduizend woningen bij. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Broersen voor een vervolgvraag. Het lid BROERSEN: Dit is natuurlijk de meest bizarre vorm van symboolpolitiek door de schuld van een heel groot probleem bij één groep neer te leggen, wat hier altijd wordt gedaan als we het hebben over het schrappen van de voorrangsregeling voor statushouders. Ik wil eigenlijk van deze situatie gebruikmaken om de tegenovergestelde vraag te stellen hier en dat is, is de wethouder eigenlijk van plan om een lokale invulling te gaan geven aan deze voorrangsregeling en om te onderzoeken of wij misschien een lokale voorrangsregeling kunnen gaan maken? Wethouder PELS: Dank voor deze vraag van het lid Broersen. Ik denk dat het heel belangrijk is dat we zo'n verkenning gaan doen, of er andere gronden zijn als deze wet er uiteindelijk op deze manier komt, of er andere gronden zijn waarop we statushouders in huisvesting kunnen voorzien en urgentie kunnen geven. Dus die verkenning zal ik doen en zodra we ook weten waar deze wet naartoe gaat zal ik dat met de raad delen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Aslami voor een vervolgvraag. Het lid ASLAMI: Voorzitter, ook een vervolgvraag hierop.

Is de wethouder bereid ook om de verkenning te doen op provinciaal niveau? Dus op provincieniveau en daar ook de raad over te informeren. Wethouder PELS: Voorzitter, ik ga ervan uit dat het lid Aslami bedoelt dat we in gesprek gaan met de provincie om te kijken of we breder samen met andere gemeenten zo'n voorrangsregeling vorm kunnen geven. Dat willen we zeker doen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Ahmadi voor een vervolgvraag. Het lid AHMADI: Dank u wel voor uw vurige toespraak, ik heb er echt van genoten. En ik denk ook dat het hartstikke nodig is in deze tijd want de stigmatisering van vluchtelingen en statushouders is niet nieuw maar het brandt nu vuriger los dan ooit. We hebben ooit in de commissie ook besproken om hier campagne tegen te voeren en bent u ook van plan om dat misschien weer op te pakken nu deze regeling eraan zit te komen? Wethouder PELS: Voorzitter, dank voor de vragen ook van het lid Ahmadi. En dit is in ieder geval een soort privé-uiting in die campagne denk ik.

En volgens mij moeten we goed kijken naar op een breder vlak ook samen met de wethouder die gaat over discriminatie van hoe gaan we hier nou mee om als we zien dat een kabinet, want dit is niet het eerste natuurlijk, voorstellen stapelt waarin ze een bepaalde groep de schuld geven van de problemen in ons land die ze zelf zouden kunnen oplossen, dan moeten we daar ons steeds sterker over uitspreken als colleges. Dus ik zal daarover nadenken in welke vorm we dat kunnen doen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Heinhuis voor een vervolgvraag.

28

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

Het lid HEINHUIS: Ik zou eigenlijk JA21 bijna willen bedanken, want hun vraag laat eigenlijk zien hoe verenigd de Amsterdamse gemeenteraad is op dit onderwerp. Hun vraag laat namelijk ook zien hoe onkundig het rijk op dit moment bezig is. Het rijk is op geen enkele manier bezig om de wooncrisis daadwerkelijk op te lossen maar zoekt alleen maar naar uitwegen om anderen de schuld te geven. En ik moet eerlijk gezegd af en toe denken aan hoe mijn zoontje van drie met situaties omgaat waarin hij zijn zusje die nog een baby is de schuld geeft die eigenlijk kwetsbaar is en er niks aan kan doen, altijd zoeken naar een ander om de schuld te geven. Het is gewoon kinderachtig gedrag wat we vanuit Den Haag keer op keer zien. Het is bovendien treurig. En ik zou de wethouder eigenlijk willen vragen in navolging van de eerdere vraag die gesteld werd om inderdaad aan de gang te gaan met zo'n campagne om het eerlijke verhaal te vertellen. Want volgens mij hebben mensen daar behoefte aan. De wethouder gaf het net ook aan, het gaat hier om zo'n klein percentage, het is echt een schijnoplossing voor een eigenlijk niet-bestaand probleem. Want het ligt niet aan deze groep mensen en volgens mij is het belangrijk dat we dat eerlijke verhaal duidelijk naar voren gaan brengen en dat we ook beleid gaan maken op basis van feiten en waarheid in plaats van dit soort zondebokpolitiek.

Wethouder PELS: Voorzitter, we kunnen elkaar helemaal vinden, het lid Heinhuis en ik. Dus dat zal ik zeker doen en elke gelegenheid ook aangrijpen om dit verhaal te vertellen, zowel naar de Amsterdammer toe als naar het kabinet. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Van Schijndel voor een vervolgvraag. Het lid VAN SCHIJNDEL: Ik zou menen dat de overweldigende meerderheid van deze raad eigenlijk moet worden tegengesproken. Er zijn ook stemmen die ervoor zijn, dus ook de VVD die zich hier even niet laat zien, om dit anders te regelen. De zondebok in deze raad is natuurlijk het rijk. Het rijk doet alles fout. Maar het rijk kan zelf niet bouwen, dat is zo. En het is tegelijk een onderwerp wat in brede lagen van de bevolking echt heel erg leeft. Erkent de wethouder dat er specifiek een Nederlandse situatie is van 85 procent van de vreemdelingen die zich aanmeldt, die krijgt een status. In andere landen is dat 50 procent. We hebben een heel ander stelsel als in Duitsland. Ziet zij dat ook zo? Wethouder PELS: Volgens mij hebben we het hier over de Amsterdamse situatie, dus ik zal ook op dat deel van uw betoog ingaan. We hebben steeds aangegeven dat willen we in Amsterdam meer sociaal en meer middenhuur kunnen bouwen, dan moet er geld bij.

En dat geld moet vanuit het rijk komen want wij zijn niet in de mogelijkheid gesteld door het rijk om bijvoorbeeld nog maar een belastinggebied erbij te verzinnen, of zelf geld te drukken. Dus daar hebben we ze echt bij nodig. Dus ik hoop dat ze over de brug komen, stoppen met deze zondepolitiek en het probleem daadwerkelijk gaan oplossen. Want volgens mij zitten daar alle Amsterdammers en alle Nederlanders het hardst op te wachten. De VOORZITTER sluit het mondelinge vragenuur. De VOORZITTER schorst de vergadering. Voorzitter: het lid Aslami De VOORZITTER heropent de vergadering.

29

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

2. Interpellaties en actualiteiten c. Actualiteit van de leden Havelaar cum suis inzake betaalachterstand gemeente en de rol van de wethouder bij deze problematiek De VOORZITTER deelt mee dat de volgende motie is ingekomen: Motie van de leden Havelaar, Krom, Garmy, Koyuncu, Van Schijndel en Kabamba inzake uitspreken van treurnis over de gang van zaken rondom de implementatie van het AFIS-computersysteem, nr. 028 Spreekt haar treurnis uit over: het feit dat de wethouder te laat geïnformeerd is door ambtenaren; het feit dat de wethouder onvoldoende heeft doorgevraagd; de raad hierdoor te laat is geïnformeerd; de mislukte implementatie van het AFIS-systeem; het feit dat ambtenaren niet goed waren voorbereid op de implementatie (gebrek aan trainingen); de te late betaling van duizenden facturen; de kosten voor de belastingbetaler als gevolg van deze gebrekkige implementatie. De motie maakt deel uit van de beraadslaging. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Havelaar. Het lid HAVELAAR: Voorzitter, dank u wel. En na het uitgebreide debat in de commissie deze week wil ik mijn standpunt verduidelijken. Ik ging het debat in en toen overwoog ik een motie van wantrouwen tegen de wethouder vanwege onvoldoende betrokkenheid. In de voorbereiding daarop, ik zei dat donderdag ook, kwam ik erachter dat er geen officiële functieomschrijving voor wethouders is.

Niet bij de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, niet bij de Wethoudersvereniging, niet bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en niet in de gemeente. Het enige wat we hadden is een competentieprofiel wat Berenschot opgesteld heeft. Maar hoe dan ook, heb ik in het debat gezegd, als wethouder ben je honderd procent verantwoordelijk voor wat er gebeurt in de organisatie en volgens mij hebben we daar geen verschil van mening over. Als CDA heb ik een duidelijke visie op wat de wethouder moet doen. Een wethouder die verantwoordelijk is voor 8 miljard euro moet daarbovenop zitten en dat is onvoldoende gebeurd. De wethouder werd niet alleen te laat geïnformeerd, ze vroeg ook niet altijd door maar ze miste ook de politieke sensitiviteit om te weten wanneer micromanagement nodig is. En ik blijf me erover verbazen dat begin januari tot de mededeling in de staf de wethouder zich niet actief geïnformeerd heeft. Bovendien noemde zij in de strafvergadering van 3 februari, zo bleek vanochtend uit de stukken, de situatie schokkend en zei ze in de rekeningencommissie 's avonds dat het goed was gegaan. Hoe bestaat het dat je 's ochtends zegt het is schokkend en 's avonds zeg je het is goed gegaan? En later in de brief lazen we dat de wethouder schreef dat haar woorden ongelukkig waren en hiermee krijgt ze nu al de prijs voor understatement van het jaar.

30

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

Voorzitter, het blijft moeilijk te begrijpen dat een wethouder wekenlang in het ongewisse kon blijven over dit project. Toch vind ik deze teleurstelling te dun voor een motie van wantrouwen, met name omdat we aan alles zien dat de wethouder zich doordrongen is van de ernst en er nu wel bovenop zit. Een motie van afkeuring vind ik ook te vroeg gezien de toezegging dat er nog een uitgebreide evaluatie komt waarin alle feiten naar boven komen. En dat lijkt mij een goed moment voor een dergelijk politiek oordeel als dat nodig is. Ik vraag de wethouder of ze kan bevestigen dat deze evaluatie een volledig feitenrelaas zal bevatten over wie wanneer wat wist en wat besloot. De wethouder heeft aangegeven dat zij baalt van de situatie. Voorzitter, ik baal er ook van en ik vind dat de gemeenteraad dat ook duidelijk moet uitspreken. In ons staatsrecht heet dat een motie van treurnis. Ik heb die naam ook niet bedacht, alleen die naam al is treurig. Voorzitter, ik wil die motie wel indienen namens verschillende oppositiefracties om duidelijk te maken dat wij er ook echt van balen en ik vraag de wethouder ten eerste snel orde op zaken te stellen en de betalingsachterstand in te lopen en alles op alles te zetten om in dat snelle scenario te komen. Ten tweede wil ik dat de wethouder ons wekelijks blijft informeren totdat alle achterstand is weggewerkt.

En ten derde verwacht ik van de wethouder binnen zes weken nadat de achterstanden ingelopen zijn een volledige evaluatie op te leveren zodat we daarover in debat kunnen. Dank u wel. (Het lid ASRUF: Voorzitter, in het vorige debat gaf het lid Havelaar aan dat hij niet er politiek in zit. Zit hij er vandaag wel politiek in?) Als onderdeel van je werk als gemeenteraadslid moet je controleren, ik vind de politieke vraag die in dit debat hangt omdat die functieomschrijving er niet is, vind ik wel wat verwacht je nou dat een wethouder doet bij zo’n project. Dus dat vind ik het meest politieke aspect van dit debat. (Het lid ASRUF: De wethouder heeft in het commissiedebat duidelijk aangegeven dat zij niet de CFO is van de gemeente. Hoe kijkt het lid Havelaar daarnaar?) Voorzitter, de woorden de CFO waren van het lid Schmit. Ik heb gezegd je kunt ofwel zeggen ik ben een soort superbeleidsmedewerker ofwel ik zit overal bovenop. Ik heb de letterlijke woorden gebruikt dat ik wat meer aan die kant zit. En ik vind dat de wethouder er meer bovenop had moeten zitten. (Het lid ASRUF: Voorzitter, ik ben echt zoekende. Want aan de ene kant zegt het lid Havelaar ze had erbovenop moeten zitten. Dat heeft de wethouder ook bevestigd. Dus wat voegt nou de motie van treurnis toe?) De wethouder heeft gezegd, ik baal ervan. En ik vind dat de raad zich ook in dat soort woorden moet uitspreken.

Alleen we hebben geen ik-baal-ervan-motie, dat heet in het jargon een motie van treurnis. En die uitspraak die de wethouder in haar eentje kan doen moeten wij hier met zijn vijfenveertigen doen en daarom roep ik ook de Partij van de Arbeid op om voor te stemmen. (Het lid BURGERS: Voorzitter, het lid Havelaar gaf bij het begin van de FKD-commissie vorige week aan dat hij er zwaar in zat en toen had hij het inderdaad over een motie van wantrouwen. En nu kiest hij voor een motie van treurnis. Maar als we de stukken bekijken die we afgelopen maandag hebben toegestuurd gekregen, ziet het lid Havelaar aanleiding om toch best wel een ommezwaai te maken? Waar zit hem dat in?) Voorzitter, ik heb op een gegeven moment al die intranetpagina's door zitten grasduinen. Het was geloof ik op een dinsdagnacht en eigenlijk zijn de stukken die we deze week gekregen hebben allemaal een bevestiging van het beeld wat we daar gezien hebben.

31

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

(Het lid BURGERS: Vindt het lid Havelaar dat hij donderdag te grote woorden heeft gebruikt?) Nee voorzitter, zeker niet. En ik zit er nog steeds zwaar in. Daarom denk ik dat het goed is dat we hier het actualiteitendebat voeren en dat we met elkaar heel zorgvuldig controleren hoe de uitvoering van een project dat 19 miljoen kost waar 3,5 miljard goed betaald moet worden, uitgevoerd wordt. En ik vind dat dat niet goed gegaan is en ik vind dat de risico's onderschat zijn, dat de wethouder te laat geïnformeerd is, dat dat ze meer door had moeten vragen. En een van de vragen die ik nog heb is dat de wethouder zei het is in ieder geval geen obstructie. Waar ze dat op baseert weet ik niet. En zij heeft nog boven de markt laten hangen of het nou een bewuste keuze was van ambtenaren om haar niet te informeren of dat het een inschattingsfout was. En dat is voor mij een hele belangrijke vraag die in de evaluatie beantwoord moet worden. (Het lid BURGERS: Voorzitter, ik begrijp het niet zo goed. Want van wantrouwen naar treurnis is best een grote stap. En de informatie die we maandag hebben gekregen liegt er niet om. Het is een grote bevestiging van wat we al eerder hebben gehoord. Dus kan het lid Havelaar wat preciezer aangeven waarom hij zijn woorden zo afzwakt?) Ja met plezier. Kijk, ik heb natuurlijk in het debat geschetst wat mag je nou van een wethouder verwachten.

Ik heb ook geschetst wat ik daarin van een wethouder verwacht maar ik zie wat minder een algemeen geldende norm waar je dat meteen op af kunt zetten. Ik zie ook dat de wethouder sinds zij geïnformeerd is er veel meer bovenop zit. En eigenlijk die twee elementen, één er is niet een soort vastgestelde norm waar je het moet afwegen, alleen wat ik er zelf politiek van vind. Daar heb ik over gezegd dat ik vind dat de wethouder er bovenop moet zitten. En twee dat de wethouder dat nu doet, dat maakt dat ik de motie van wantrouwen niet nodig vind omdat ik daar namelijk mee zou zeggen dat ik denk dat deze wethouder niet in staat is om het op te lossen. (Het lid VAN BERKEL: Voorzitter, Ik heb het lid Havelaar een aantal keer horen zeggen dat hij op zoek is naar een functieprofiel voor wethouders, dat hij die niet echt kon vinden. Maar de vraag die bij mij dan steeds blijft opkomen, is het CDA van mening dat de wethouder verantwoordelijk is voor deze situatie?) Ja, ik heb net ook al gezegd als wethouder ben je hoe dan ook honderd procent aanspreekbaar voor alles wat er gebeurt.

En bovendien vind ik ook dat als er een wethouder van CDA-huize gezeten had, dan had ik daar net zo streng in gezeten als nu maar had ik er nog meer van uitgegaan dat iemand er al helemaal op voorhand op gezeten had omdat ik gezegd heb mijn politieke opvatting is dat een wethouder bij zo'n project erbovenop moet zitten en deze wethouder heeft er zeker in het begin januari niet genoeg bovenop gezeten wat mij betreft. (Het lid VAN BERKEL: Ja daar hoor ik toch nog niet echt de urgentie van het CDA om deze wethouder ter verantwoording te roepen over deze situatie. Want voor hetzelfde geld zitten we er nog het hele jaar in en deze wethouder is daarvoor verantwoordelijk en dan zou het CDA zou ik toch verwachten dat die ook een motie van afkeuring op zijn minst gaat steunen als blijkt dat hier geen oplossing voor komt.) Ik heb me goed in de materie verdiept, samen met anderen daar 81 schriftelijke vragen over gesteld en daar antwoorden op gekregen. We hebben daar een uren durend debat over gevoerd waarin ik ook mijn afweging gegeven heb. En een van de dingen die uit het debat duidelijk werd is dat het uit niets blijkt dat we hier nog maanden in zitten. Het

32

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

meest negatieve scenario is uit mijn hoofd 19 mei, zo'n soort datum. Daarvan heb ik de wethouder gevraagd, verbindt zij haar politieke baan daaraan. Daar gaf ze niet echt antwoord op. En ik weet het u gezegd heeft ze moet binnen dertig dagen het oplossen en daarvan heeft de wethouder gezegd dat is in ieder geval iets niet wat ik ga toezeggen want ik doe geen toezeggingen waarvan ik niet honderd procent zeker weet dat ik ze waar kan maken. Maar die 19 mei-datum, daar hou ik haar aan. (Het lid VAN BERKEL: Ja dan blijft toch nog overeind of het CDA uiteindelijk ook de wethouder ter verantwoording zal roepen. Want de wethouder kan zelf wel zeggen dat ze haar politieke toekomst er niet aan verbindt maar uiteindelijk zijn wij als raad degenen die controleren in deze situatie. En deze puinhoop wordt niet opgelost en als deze wethouder dat niet voor elkaar krijgt om dat binnen afzienbare tijd te doen verwacht ik van het CDA toch ook dat ze een motie van afkeuring zullen steunen.) Daar kan ik wel twee dingen over zeggen. Het eerste is, het moment voor een motie van afkeuring om dat af te wegen zou voor mij zijn op basis van de evaluatie met het uitgebreide feitenrelaas waar ik zojuist naar gevraagd heb, wie wist wat wanneer en weet welke afweging. En de binnen afzienbare tijd ben ik het ook mee eens, het meest slechte scenario was eind mei.

Ja ik vind het onbespreekbaar dat het later wordt. Sterker nog, ik zou het ook onbespreekbaar vinden als het de betalingsachterstand in de tussenliggende periode iets zou stijgen. (Het lid BURGERS: Een ander punt dan net maar wel op wat het lid Havelaar net zei. Ik leid uit zijn woorden af dat hij er eigenlijk min of meer vertrouwen in heeft dat de problemen worden opgelost voor 19 mei. Maar als hij de cijfers heeft bekeken die afgelopen dinsdag naar ons toe zijn gestuurd dan kan je zien dat in een week tijd de extra krachten van de gemeente tweeduizend facturen extra wegwerken. Als we dat tempo vol gaan houden dan ben je dus twaalf, dertien weken lang hier nog mee bezig en dan zitten we in begin juni. Kan het lid Havelaar daarop reageren?) Jazeker, daarom zien we ook dat uit de brief blijkt dat men naarstig op zoek is naar versnellingsmogelijkheden. En ik ga ervan uit dat die gevonden worden want anders zou men nooit met het scenario van 19 mei gekomen zijn. (Het lid BURGERS: Ja maar volgens mij heeft het lid Havelaar ook de stukken van maandag bekeken en daar staat, ja parameters noemt de wethouder dat om tot die die versnelling te komen. Maar heeft het lid Havelaar dan daar mogelijkheden in gezien om te gaan versnellen?) Het is natuurlijk aan de bestuurder om te besturen en aan mij om te controleren.

Een van de hoopvolle zinnetjes die ik gezien heb is dat men ook wel ervarener wordt in het systeem nadat men veel te onervaren begonnen is omdat opleidingen niet gevolgd zijn, wat ik echt heel slecht vind voor zo'n grote implementatie. Maar het is aan de wethouder om ervoor te zorgen dat die 19 mei, en eigenlijk die datum in april en eigenlijk die datum van 24 maart, gehaald wordt. En het werkt hier ook zo dat de wethouder het vertrouwen heeft totdat het tegendeel blijkt. En ik zal vandaag geen motie van wantrouwen tegen deze wethouder steunen. (Het lid BURGERS: Ja dan constateer ik een beetje dat het lid Havelaar het wel gelooft en dat hij pas na 19 mei aan de bel gaat trekken.) Ja sterker nog, ik zou daar in het slechtste geval nog zes weken bij optellen want ik heb net gevraagd dat de evaluatie uiterlijk zes weken na het sein ‘brand meester’ verschijnt zodat we dan minutieus kunnen kijken wie wist wat wanneer en maakte welke beslissing. En dat zal het moment zijn waarop ik dat politieke oordeel eventueel vel.

33

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Krom. Het lid KROM: Dank u wel, voorzitter. Allereerst goed om te zien in de brief van gisteren dat er een voorzichtige daling in het aantal openstaande facturen zich lijkt te hebben ingezet. In de brief staat dat we nu uit zouden moeten komen, of tenminste dat de wethouder hoopt op het middelste scenario, namelijk 7 april. En ik zou graag van de wethouder willen horen welke stappen ze gaat zetten om uit te komen op het eerste scenario, namelijk 24 maart. En is ze het met me eens dat dat eigenlijk zou moeten zijn waar we naar streven? En ze zei vorige week dat ze nog zou onderzoeken welke extra stappen er zouden gezet kunnen worden om te versnellen, dus misschien dat ze daar alvast iets over kan zeggen welke stappen dat dan zijn. Vanmorgen kwam er een extra brief met extra informatie rondom de stafvergaderingen. In deze brief staat dat bij de meeting van 3 februari dat de wethouder geschokt is rondom de gebeurtenissen. Maar dezelfde dag was dus ook de rekeningencommissie en daar zei ze dat het in principe goed gegaan was. En dat vind ik toch raar, want je kunt je woordkeuze met terugwerkende kracht betreuren omdat ze onhandig waren maar dit is eigenlijk een andere voorstelling van zaken zo lijkt het.

Dus daar heb ik nog wel een vraag eigenlijk voor de wethouder, want hoe kan dat dan? Hoe kun je iets schokkend vinden in de ene vergadering en als goed verlopen beschouwen in die daarna volgt? Dan wil ik nog een aantal dingen markeren uit het debat van vorige week. Er staat in de brief van gisteren dat er wederom extra capaciteit is ingezet. Het gaat dan in dit geval om interne extra capaciteit, maar goed dat gaat dan waarschijnlijk wel ten koste van andere werk dat ook gedaan moet worden. Dus of er vallen gaten op andere afdelingen, of dat gemis wordt alsnog extern ingevuld waardoor er alsnog extra kosten gemaakt worden. En daar zou ik eigenlijk heel graag een raming van willen hebben, en niet pas bij de evaluatie maar eerder. Zitten we op die zeven ton? Zijn we daar al overheen? Dus mijn vraag is of de wethouder ons op korte termijn kan voorzien van een prognose van de totale extra kosten. En dan voorzitter, vorig jaar noemde de wethouder houding en gedrag ook als reden waarom de accountant een verklaring met beperking afgaf, dus waarmee ze eigenlijk zeggen dat je de boel niet voor elkaar hebt. En vorig jaar juni zei de wethouder daarop, we hebben een cultuur- en gedragsproblemen en daar gaan we mee aan de slag.

Maar als je dan negen maanden later in antwoord op deze factuurmalaise nog met een plan van aanpak moet komen ten aanzien van gedrag en cultuur, dan heb ik wel moeite om dat goed te begrijpen. Want je zou verwachten dat zo'n plan er dan toch allang is. En wat stond er dan in de tussentijd in de weg om daarmee aan de slag te gaan? Voorzitter we hebben het allemaal gezegd, het is allemaal niet fraai, zowel de totstandkoming van de problemen als het oplossen ervan en de ondernemers zijn de dupe. En de wethouder heeft het over open en eerlijk en transparant zijn en ik moet zeggen dat waardeer ik ook ontzettend aan de wethouder, dat is ze ook. Maar tegelijkertijd moeten we ook constateren dat de overgang naar AFIS dat de wethouder daarbij helaas achter de feiten heeft moeten aanlopen. En dat was ook bij de rechtmatigheid rondom de inkoop en dat is ook gebeurd rondom de salarisverwerking van de mensen bij Afval en Reiniging. En daarnaast maakt de Partij voor de Dieren ook echt een punt van al dat extra gemeenschapsgeld dat nu hier in dit project gaat en natuurlijk maken we nog meer een punt van het leed dat mensen wordt aangedaan die eventueel in de financiële problemen kunnen raken. Vandaar ook dat we meedoen aan de motie van treurnis van het CDA, met

34

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

erbij dat ik ervan uitga dat de wethouder dit als motivatie gebruikt om situaties zoals deze verder te voorkomen en dat we de ellende voor de mensen en bedrijven die getroffen worden zo snel mogelijk oplossen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Garmy. Het lid GARMY: Dank, voorzitter. Het herstellen van vertrouwen in de overheid kan alleen als de basis op orde is, als we ons houden aan onze eigen regels en beloften en onze taken uitvoeren zoals je van een overheid mag verwachten. En juist in een tijd waarin we dat vertrouwen willen terugwinnen is het pijnlijk om te moeten concluderen dat de basis niet op orde was en nog steeds niet is. En waar je van een overheid mag verwachten dat ze rekeningen op tijd betaalt zijn veel leveranciers te laat betaald en verkeren zij nog steeds in onzekerheid over wanneer ze hun geld kunnen verwachten. En hen zo snel mogelijk duidelijkheid verschaffen en betalen moet wat ons betreft de hoogste prioriteit hebben. De technische problemen bij de overstap naar AFIS waren wellicht niet volledig te voorkomen maar op basis van de beschikbare informatie en het commissiedebat van afgelopen week kunnen we concluderen dat er fouten zijn gemaakt. De informatievoorziening was niet op orde, medewerkers werden te laat getraind in het systeem, de wethouder was onvoldoende betrokken bij de implementatie en de ernst van de situatie werd te laat ingezien.

En we vinden het belangrijk om vandaag opnieuw over de betalingsachterstand te spreken omdat er maandag nieuwe informatie gedeeld is en we ons na het commissiedebat hebben beraad op de beantwoording van de wethouder. En in wat volgt geef ik graag onze reflectie op beide punten. Om te beginnen met de nieuwe info, de stukken die maandag met de raad zijn gedeeld bevestigen eigenlijk het beeld wat we al hadden. De urgentie van de problemen werd veel te laat in de organisatie gevoeld. Zo spreekt de GMT-update van 30 januari nog over een systeem dat naar behoren werkt en de zogenoemde technische knelpunten krijgen weinig aandacht. En ook over de betalingsachterstanden wordt nauwelijks uitgeweid. We schrikken van de uitspraak dat er wordt gevraagd om terughoudendheid bij spoedbetalingen omdat dit te veel werk zou kosten. Wanneer een leverancier recht heeft op een spoedbetaling moet hij die kunnen ontvangen, dat moet altijd het uitgangspunt zijn. En ik wil de wethouder daarom vragen hoe werknemers momenteel worden geïnstrueerd over spoedbetalingen. Wordt er nog steeds benadrukt dat ze hier terughoudend in moeten zijn? Naast een gebrek aan urgentie bevestigen de stukken ook een tekort aan voorbereiding en een onvoldoende doordachte risico-inschatting. Zo staat er dat er wordt overwogen een extern bureau in te schakelen om ontbrekende contactgegevens van leveranciers te achterhalen.

Hoe kan het dat de organisatie deze gegevens zelf niet op orde heeft? Zeker gezien de overstap naar AFIS al maanden, eigenlijk al jaren geleden is gepland. Dit toont wat ons betreft niet alleen een gebrek aan voorbereiding maar laat ook zien dat er onvoldoende rekening is gehouden met de mogelijkheid dat de overstap moeizaam zou verlopen. Daarnaast wordt in de GMT-presentatie gesproken over enkele risico's van te late betalingen. En wij willen de wethouder daarom vragen hoe het nu staat met deze kosten. Welke kosten komen bovenop de zeven ton extra inhuur? Is er inmiddels al meer duidelijkheid over waar de teller nu op staat en wat de uiteindelijke kosten zullen zijn? En wanneer kunnen we hier helderheid over verwachten? Van een reflectie op de nieuwe stukken wil ik overgaan naar een reflectie op het handelen van de wethouder. Er zijn fouten gemaakt die voorkomen hadden kunnen en moeten worden en daarin lag een duidelijke rol voor de wethouder. Zoals ze zelf al

35

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

concludeerde had ze dichter op de mutatie moeten zitten en verder door moeten vragen. En daarnaast is de constatering dat ambtenaren de neiging hebben het eerst te willen oplossen en pas daarna te informeren ook een kritische noot richting de wethouder. Het is immers haar verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat problemen tijdig worden gesignaleerd en gemeld. En daarom dienen wij samen met een aantal andere partijen een motie van treurnis in. Tegelijkertijd zien we dat de wethouder reflectievermogen toont en dat de ernst van de situatie inmiddels binnen de organisatie is doorgedrongen. Er wordt hard gewerkt om de achterstanden in te halen en de wethouder heeft haar excuses aangeboden en er staat een evaluatie gepland. Voorzitter, tot slot de blik vooruit. Het tijdig betalen van ondernemers en leveranciers en het bieden van duidelijkheid hebben de hoogste prioriteit. Daarom vragen we de wethouder welk van de drie geschetste scenario's op dit moment het meest realistisch lijkt, ook omdat het tempo van afhandelen best wel laag lijkt. En we kijken uit naar de evaluatie en het is goed dat hierin ook de rol van de wethouder wordt meegenomen. Het is belangrijk om niet alleen te kijken naar het handelen van deze specifieke wethouder maar ook naar de bredere rol en betrokkenheid van een wethouder in dergelijke situaties.

Hoe zorgen we er bijvoorbeeld voor dat problemen tijdig worden geëscaleerd, ongeacht hoe proactief een betreffende wethouder of ambtenaar is? Het signaleren en aanpakken van dergelijke problemen moet immers niet afhankelijk zijn van een wethouder of ambtenaar maar structureel in de organisatie geborgd zijn. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Koyuncu. Het lid KOYUNCU: Dank u wel, voorzitter. De chaos rond de invoering van AFIS laat opnieuw pijnlijk zien dat ICT en de overheid te vaak een moeizame relatie hebben. Wat het in dit geval extra schrijnend maakt is dat het om financiën gaat, duizenden ondernemers, instellingen en mogelijk zelfs burgers hebben financiële tekorten omdat de gemeente niet of niet op tijd betaalt. Het is dan ook tekenend dat de wethouder pas veel te laat doorhad hoe groot de problemen waren, wetende dat ICT-projecten bij de overheid helaas te vaak misgaan en rekening houdend met de risico's bij de invoering van een nieuw betaalsysteem. Je zou verwachten dat de wethouder de voortgang dagelijks in de gaten hield. Want de gevolgen zijn enorm voor een organisatie met meer dan 8 miljard euro op de balans. Voor mijn fractie is dit onbegrijpelijk. Hoe kan het dat er ondanks eerdere ervaringen en ambtelijke waarschuwingen uit 2024 niet goed is gemonitord en gehandeld? In eerdere raadsinformatiebrieven werd niets over de risico’s gezegd.

Waarom niet? Waarom werd de raad pas volledig geïnformeerd toen de situatie al uit de hand was gelopen? Hoe kan het dat op 13 januari de directeur F&I nog sprak van een geslaagde livegang van AFIS terwijl er op 20 januari ineens een enorm probleem was? Zou je niet juist in die cruciale fase van livegang dagelijks moeten monitoren? Is dat te veel gevraagd van een organisatie met zulke grote middelen? Is dit hoe er wordt gecommuniceerd over een zeer ingrijpende verandering binnen de gemeente? Voorzitter, de schade blijft niet beperkt tot bestuurlijke fouten en slechte communicatie. Dit raakt mensen. Ondernemers en organisaties wachten op hun geld en worden na de coronacrisis en na de sterk stijgende kosten van de afgelopen periode opnieuw in de problemen gebracht, dit keer door de gemeente zelf. Ik heb hierover een aantal vragen aan de wethouder. Kan de wethouder garanderen dat iedereen die door deze chaos in de financiële problemen is gekomen op hulp kan rekenen? Dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten. Ik wil niet dat mensen van het kastje naar de muur worden gestuurd.

36

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

Ik wil niet dat mensen enerzijds op hun geld van de gemeente moeten wachten, anderzijds een aanmaning krijgen van diezelfde gemeente omdat ze hun eigen rekeningen niet kunnen betalen. Ik wil een begripvolle gemeente voor mensen die door haar toedoen in de financiële problemen zijn geraakt. Kan de wethouder dat toezeggen? Het antwoord op deze vraag is voor mijn fractie cruciaal en zal bepalen hoe wij ons verder opstellen. Voorzitter, deze situatie roept een fundamentele vraag op over de zorgplicht van de gemeente. De gemeente had kunnen voorzien dat eventuele problemen met AFIS ondernemers en Amsterdammers financieel keihard zou kunnen raken. Heeft de wethouder in haar crisisaanpak expliciet gekeken naar mensen die door de betalingsachterstanden in acute financiële problemen zijn gekomen? Dit alles draait om bestuurlijke verantwoordelijkheid. De wethouder heeft toegegeven dat ze eerder had moeten ingrijpen. Maar wat heeft zij concreet gedaan vanaf het moment dat ze werd geïnformeerd over de problemen tot aan het moment dat de raad op de hoogte werd gebracht? Heeft zij zelf actief de ernst van de situatie onderzocht of bleef zij afhankelijk van wat de ambtenaren haar aanreikten? Graag horen wij een antwoord van de wethouder. Dit college wil dat Amsterdammers vertrouwen in hun overheid.

Maar hoe kunnen zij vertrouwen hebben in een gemeente die haar eigen financiële verplichtingen niet nakomt? Wat gaat de wethouder doen om dat vertrouwen te herstellen? Tot slot nog een aantal belangrijke vragen. Heeft de wethouder de indruk dat ze inzichtelijk heeft hoe groot het probleem is? Worden bijvoorbeeld alleen instellingen, ondernemers, leveranciers en freelancers geraakt of speelt dit breder? Kan de wethouder garanderen dat de gewone Amsterdamse burger niet in de problemen komt? Of eventueel later in de problemen komt bij verdere implementatie van het systeem? Worden ook debiteuren, dus organisaties of mensen waarvan de gemeente zelf geld moet krijgen geraakt? Zijn er ondernemers of leveranciers die juridische stappen tegen de gemeente hebben ondernomen vanwege de te late betalingen? Dank u wel. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Bobeldijk. Het lid BOBELDIJK: Voorzitter, de gemeente Amsterdam heeft een nieuw facturatiesysteem ingevoerd en die invoering was echt ondermaats. Als je een nieuw computersysteem invoert kan er iets misgaan, maar zoveel dat is gewoon echt niet oké. En wat betreft de SP is het vooral zorgelijk voor al die mensen die hierdoor geraakt zijn, de stress die dit mensen heeft gegeven en het vertrouwen in de overheid dat hierdoor geraakt is.

Als je als bewoner, als burger van Amsterdam een computerprobleem hebt kom je er ook niet mee weg om te zeggen van ik kan nu even mijn belasting niet betalen want ik heb een computerprobleem. En dus moeten we als overheid ook zorgen dat het op orde is. Ik moet wel zeggen dat het positieve wat er nu is, is dat we de achterstand die er is aan het inlopen zijn. Maar daar moet ook alles op gericht zijn. Ik vind ook dat het college maximaal moet inzetten om te zorgen dat we blijven sturen op het snelste scenario wat maar denkbaar, alle zeilen bijzetten. En ik vraag ook eigenlijk aan de wethouder om dit nogmaals te bevestigen, ook al is dat eerder gedaan, om te zeggen wat ons betreft wordt al het maximale in het werk gesteld om de vertraging te voorkomen, om verdere vertraging te voorkomen en eerdere vertraging weg te werken. Daarnaast is het ook belangrijk dat we als raad goed op de hoogte worden gehouden en dat er uiteindelijk een evaluatie komt waar we met zijn allen van leren en zorgen dat dit soort zaken in de toekomst niet meer voorkomen. Daar zijn al toezeggingen voor geweest van de wethouder, dat is prima, maar ook daarin is wat betreft de SP niet aan te tornen aan deze toezegging. Dus deze toezegging mag wat ons betreft als een paal

37

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

boven water blijven staan en wij zullen de wethouder daar ook aan houden en we zullen ook daarop blijven oordelen of dat voor de rest in het traject goed zal worden uitgevoerd. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Van Pijpen. Het lid VAN PIJPEN: Voorzitter, dank u wel. Vorige week hebben we in deze zaal een heel goed debat gehad over de problemen met de facturering, de facturen en de invoering van het nieuwe systeem. En ik was toen aan het eind van dat debat en nog steeds blij met de toezeggingen van de wethouder. En ik kijk uit naar de planning van deze toezeggingen, bijvoorbeeld als het gaat om de evaluatie. En ook het plan van aanpak om de onderliggende structuren, cultuur en organisatie te veranderen. Want dat is hard nodig. En mijn vraag aan de wethouder is, wanneer kunnen we dat verwachten? En ik hoef daar niet per se nu een heel specifiek antwoord op, maar ik wil dan dat antwoord graag heel snel bijvoorbeeld in de volgende commissie anders om daar een goede planning van te hebben. Maar de hoogste urgentie is nu dat de facturen worden betaald en zorgen dat de achterstand wordt ingelopen. En de stand van zaken die we gisteren ontvingen stemt een klein beetje optimistisch door een lichte daling in het aantal facturen buiten de betaaltermijn. En dat is goed nieuws.

En ik begrijp ook uit de brief dat dat mede komt door het versneld betalen van facturen onder de 2.500 euro en het is goed te zien dat er maatregelen worden genomen, ook dat soort maatregelen, want er is nu sturing nodig van de wethouder, van het GMT en van het crisisteam. En bij sturing, ook in crisis, blijft het ook nodig dat risico's worden afgewogen. Daar ben ik weer met mijn risicomanagement. En ik ben ook benieuwd hoe er is gekeken naar de risico's van dat versneld betalen. Kan de wethouder daar iets over zeggen? En ik ga uit van een sterke sturing op het hele proces. En ik heb met belangstelling ook kennisgenomen van de parameters van de diverse scenario's. En een van die bepalende parameters is de hoogte van het ziekteverzuim. En in zijn algemeenheid is het zo dat werkdruk niet bepaald een positief effect heeft op ziekteverzuim en die druk is nu heel erg hoog. En dat vraagt dus heel veel aan leiderschap en het positief aansturen van medewerkers. Kortom, waardering voor de medewerkers die nu met dat harde werk bezig zijn. En ik wil van mijn kant en ik denk misschien ook wel vanuit de hele raad ook uitspreken aan al die medewerkers die nu keihard bezig zijn om die facturen te betalen ook mijn ontzettende waardering uitspreken en hun ook bedanken voor hun keiharde werk.

En nogmaals, ook de vraag echt ook aan hun leidinggevenden en iedereen daarboven en om ook die positieve waardering ook te uiten en te zorgen dat dat ziekteverzuim dus zo laag mogelijk is of wordt, maar vooral ook te zorgen dat de facturen daardoor ook zo snel mogelijk betaald worden. Voorzitter, in de stukken die werden ontvangen op maandag over de afgelopen periode, de staf- en de GMT-besprekingen, viel mij nog één ding op waar ik ook vorige week ook al heb over gesproken en dat gaat over de aansprakelijkheid in de betrokkenheid van de externe partners. En ik was heel blij te zien dat er ook toen al bij het uitstel van AFIS ook toen al is gekeken naar die aansprakelijkheid. En ik heb ook vorige week heel duidelijk de wethouder gehoord om daar ook op te sturen ook als het gaat om de vertraging die nu is opgetreden en eigenlijk wil ik gewoon nog maar een keer herhalen wat ik ook vorige week daarover zei, want het kan toch niet bestaan dat die bedrijven hier met forse consultancytarieven de deur uitlopen en nu op geen enkele manier in de probleemanalyse en oplossingen worden betrokken. En die aansprakelijkheid zal ook dus gesteld moeten worden. En ik wil dit onderwerp helder en duidelijk hebben, ook in de evaluatie en ook eventueel als er aanleiding voor is in de tussentijdse informatie naar de raad.

38

Jaar

2025

Vergaderdatum 5 maart 2025

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen

R

En ik ben vanuit dat perspectief ook nog wel benieuwd hoe het nu staat met de health check die ondertussen ook door de Deloitte zou worden uitgevoerd. En ik heb daar nu even niks over gehoord, dus ik dacht opeens van hoe zit dat daar eigenlijk mee. Misschien kan de wethouder daar wat over zeggen, dan wel dat volgende week in de update meenemen. Voorzitter tot slot, in het hele proces is het doel het belangrijkste, zorgen dat de achterstanden worden ingelopen. In dat proces is communicatie met de gedupeerde ondernemers en leveranciers cruciaal. Als je een fout maakt is toegeven, het oplossen en er eerlijk en duidelijk over communiceren het belangrijkste. En die excuses zijn er gekomen vorige week en daar ben ik ook heel blij om en dat is ook volkomen terecht, maar die communicatie blijft gewoon ontzettend belangrijk, ook de komende tijd. En ik wil ook graag dat die communicatie ook naar ons als raad natuurlijk ook heel duidelijk wordt en dus ik wil de wethouder oproepen om die communicatie stevig ter hand te nemen. (Het lid GARMY: Ik hoor in de bijdrage van GroenLinks eigenlijk geen reflectie op het handelen van de wethouder en ik ben ook wel benieuwd, omdat het lid Van Pijpen en ik hebben samen in de rekeningencommissie gezeten en er werd net ook gerefereerd naar het plan van aanpak over gedrag- en cultuurverandering waar de wethouder ook verantwoordelijk voor is.