20230628 verslag gemeenteraad avond
Tekst van het document
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad
R
Raadsnotulen
Jaar Vergaderdatum Publicatiedatum
2023 28 juni 2023 14 juli 2023 OPENBARE VERGADERING OP WOENSDAG 28 JUNI 2023
Avondzitting op woensdag 28 juni 2023 Voorzitter: mevrouw F. Halsema, burgemeester Raadsgriffier: Jolien Houtman Verslaglegging: NotuleerService Nederland
Voorzitter: burgemeester Halsema De VOORZITTER heropent de vergadering om 19.30 uur. De VOORZITTER: Dames en heren, ik open deze vergadering en ik wil u eigenlijk eerst op de hoogte brengen van een verdrietig bericht. Dat is dat Paul Beving, lid van de stadsdeelcommissie Zuid, is overleden. Paul Beving hield van zijn Rivierenbuurt waar hij zich decennia voor inzette. Van 1994 tot 2006 was de heer Beving bestuurder van stadsdeel Zuider-Amstel en daarnaast was de heer Beving in de vorige raadsperiode fractievertegenwoordiger voor de Partij van de Ouderen. Naast zijn politieke werk was Paul Beving op vele manieren maatschappelijk betrokken, bijvoorbeeld als bestuurder van Stichting Kindermonument. Namens de raad en het college wens ik zijn dierbaren veel sterkte met dit verlies en ik zou u willen vragen om te gaan staan, dan nemen een moment stilte in acht. Dank u wel. Dan, wethouder Van der Horst en haar medewerkers hebben laten weten dat ze nog een minuut of tien nodig hebben om de brief gereed te maken. Ik kan mij ook voorstellen dat u dan behoefte heeft aan een leespauze en dan zou ik het aan de initiatiefnemers over willen laten wanneer men zover is om het debat te vervolgen. Dan stel ik voor dat wij in de tussentijd doorgaan met andere debatten. Ah ja, daarvoor hebben wij wel wethouder Moorman nodig. Ik schors nog even twee minuten. De VOORZITTER schorst de vergadering.
De VOORZITTER heropent de vergadering. Onderwijs 21. Kennis te nemen van de raadsinformatiebrief over de Uitslag van de Centrale Loting & Matching 2023 VN2023-014885 De VOORZITTER: De wethouder is aanwezig, dus wij kunnen beginnen met agendapunt 21. Ik zou u willen vragen om te gaan zitten.
1
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
De VOORZITTER deelt mee dat de volgende motie is ingekomen: Motie van de leden Rooderkerk, Von Gerhardt en Boomsma inzake onderwijsaanbod beter aansluiten op de vraag van leerlingen en ouders, nr. 377.23 Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - het OSVO te verzoeken om in de komende herziening van het Regionaal Plan Onderwijsvoorzieningen (RPO) de dataset uit het traject vraag en aanbod en de beschrijvende analyses van loting en matching te betrekken. De motie maakt deel uit van de beraadslaging. De VOORZITTER: Het woord is gevraagd door de leden Boomsma, Von Gerhardt en Runderkamp. Ik neem aan dat ik daar lid Rooderkerk aan toe kan voegen. Goed, dan is het woord aan de heer Boomsma. Het lid BOOMSMA: Dank u, voorzitter. Ik heb net ook nog een motie ingediend, maar die zal u dan hopelijk zo bereiken. Voorzitter, de loting waarmee kinderen op scholen worden geplaatst in deze stad is elk jaar weer een mokerslag met voorbedachten rade. Elk jaar bespreken we de resultaten, elk jaar moeten duizenden kinderen tien, elf, twaalf scholen invullen en elk jaar is er weer een grote groep gedupeerde kinderen, en elk jaar constateren wij, dit moet beter. En voorzitter, het kan ook beter als je het aanbod van de scholen beter afstemt op de vraag van de leerlingen.
Daarom pleit het CDA ook al jaren voor een gedegen onderzoek naar de resultaten van de afgelopen jaren van de loting met een goede analyse, waar dan uit blijkt, met welke wijziging kun je nou de grootste verbetering van de uitslag bewerkstelligen op basis van wat we nu weten van de afgelopen jaren? Eerder heb je signalen dat je met een aantal klassen, en extra klassen van de meest gewilde klassen en onderwijstypes, een enorme verbetering van de resultaten van de lijsten kunt bewerkstelligen. Met die voorkeurslijsten en de uitslagen en het aanbod van de afgelopen jaren kun je verschillende scenario's runnen om te zien wat er dan gebeurt. Dus daarom ook samen met mevrouw Rooderkerk opnieuw een motie daartoe. Want je ziet nu bijvoorbeeld dat die vraag naar havo/vwo-onderwijs is toegenomen, maar het aanbod daarvan op de gewilde scholen is juist afgenomen. Je zou al ook dit jaar nog met al die kinderen die een slechte loting hebben, zou je een extra klas kunnen vormen. Er is ook eerder wel gesproken over een roulerende klas bij categorale scholen, waarom doen we het dan niet? Ik vind, zoals ik in de commissie al zei, dat je eigenlijk ook dit jaar nog voor deze groep je zou moeten inzetten, net zoals dat is gedaan voor die ene die is verbeterd van een plek elf.
Sowieso is nu de vraag hoe je verder moet met het wetenschappelijk onderzoek naar de loting en matching, nu die onafhankelijke wetenschapper die steeds dat onderzoek deed en die rapporten schreef blijkbaar is weggegaan of weggestuurd. Want dat onderzoek moet wel worden gedaan, voorzitter. In de commissie heb ik al gezegd, de geanonimiseerde lotingsresultaten moeten openbaar beschikbaar zijn, zodat iedereen kan controleren en analyseren hoe het zit. Transparantie staat nota bene in het convenant zelf en daarom verbaast het mij een beetje dat de wethouder in de brief van gister zegt, de OSVO wil die los niet geven. Ten eerste vroeg ik ook om data die geanonimiseerd zijn. Het gaat toch bij deze resultaten ook om anonieme data, niet om de namen van leerlingen, maar om hun nummer en de loting, dus dat is al geanonimiseerd. Of welke data wil de OSVO dan niet geven, en waarom, is mijn vraag. Wat mij betreft zouden dat ook gewoon open data moeten zijn. Het werd
2
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
wetenschappelijk geanalyseerd, in de wetenschap is het sowieso noodzakelijk en logisch dat data dan beschikbaar zijn, zodat andere wetenschappers kunnen zien en ook hun analyse op los kunnen laten, kunnen kijken of het klopt et cetera. Op zijn minst moet je dus dezelfde data die voorheen beschikbaar waren met vergelijkende gegevens van de voorgaande jaren, dus in ieder geval een tabel met capaciteit, met plaatsingen, de eerste keuze, de verdere voorkeuren en de reservelijst, evenals die afgeleide tabellen zoals het aantal deelnemende leerlingen per advies en de plaatsing per advies. Die zouden beschikbaar moeten zijn, die kan en mag je volgens mij ook niet geheimhouden. De gemeente betaalt natuurlijk ook mee aan dit systeem, dus daarom ook een motie. De VOORZITTER deelt mee dat de volgende motie is ingekomen: Motie van de leden Boomsma en Von Gerhardt inzake geanonimiseerde data openbaar, nr. 413.23 Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - richting de OSVO uit te spreken dat de geanonimiseerde data van de uitslag van de Centrale Loting en matching openbaar beschikbaar worden gemaakt voor onderzoek en analyse. De motie maakt deel uit van de beraadslaging. De VOORZITTER: Dan is het woord aan de heer Runderkamp en ik vraag nog eens, mevrouw Rooderkerk, wilt u ook het woord? De heer Runderkamp. Het lid RUNDERKAMP: Dank, voorzitter.
Dit jaar kende de loting een betere uitslag dan vorig jaar, meer leerlingen kwamen op de eerste voorkeur, de top drie, de top vijf van hun voorkeurslijst. Dat is fijn, dat is een goede ontwikkeling. Maar we moeten ons niet blindstaren op dit resultaat, want het is ook een gegeven dat er dit jaar 164 leerlingen minder meededen aan de loting dan vorig jaar. Afgelopen maandag heeft het college het convenant van de samenwerkende partijen rond de loting en matching openbaar gemaakt en hierin wordt herhaald dat de gemeente een wettelijke taak heeft om met schoolbesturen jaarlijks afspraken te maken over de afstemming betreffende de inschrijvings- en toelatingsprocedures. Vanuit dat perspectief heb ik drie suggesties voor de wethouder, met de vraag om dit voor te leggen aan de OSVO om de loting zo mogelijk te optimaliseren. De eerste suggestie is de positie op de reservelijsten. Momenteel is het zo dat het lotnummer van de leerling leidend is in het bepalen van de positie op de reservelijst. Dus wanneer bijvoorbeeld een leerling via de staartverbetering op plek drie terechtkomt, dan staat deze leerling met een heel laag lotnummer, dan staat deze leerling bij die scholen van de eerste en tweede voorkeur bovenaan de reservelijst.
Is het niet eerlijker om te kijken dat je gaat bepalen die positie op de reservelijsten is afhankelijk van de uiteindelijke plek waarop je wordt gematcht van je voorkeurslijst? Dan de tweede suggestie, het percentage capaciteitsuitbreiding voor de staartverbetering. Momenteel hanteren de scholen een percentage van 4 procent en mijn vraag is, is die 4 procent nou het optimale percentage? Is het wellicht mogelijk voor scholen om 6 procent in de staartverbetering die capaciteit uit te breiden, leidt dat percentage als je dat ophoogt tot significant betere resultaten? Tot slot de derde suggestie en dat is ook naar aanleiding van de casus van dit jaar die de heer Boomsma ook al aanhaalde, het koppelen van de plaatsingsgarantie aan de resultaten van de proefloting. Want op het moment dat de proefloting is gedaan, is het moment dat je een beeld hebt van wat de uitslag ongeveer gaat zijn. Op het moment dat je
3
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
weet welke optimale uitkomst binnen handbereik is, dat je dan zegt, die plaatsingsgarantie gaan we daaraan koppelen. Dus in dit jaar zou dan zijn dat je die plaatsingsgarantie voor vwo-leerlingen op de top tien scholen zou zetten. Mijn verzoek aan de wethouder is of ze hierop kan reageren en deze suggesties kan voorleggen aan het OSVO. Tot slot, ook vooruitlopend op de bijdrage van mevrouw Rooderkerk dadelijk, uit de monitor schoolloopbanen – de heer Boomsma refereerde er ook al naar – blijkt dat de tendens de afgelopen jaren is dat er steeds meer havo- en vwo-adviezen worden gegeven en minder vmbo-adviezen. Het is daarom goed dat het aanbod van de verschillende schoolniveaus beter aan te laten sluiten op de gegeven schooladviezen. Vanuit dat perspectief steunt mijn fractie de motie die oproept om dit gegeven te betrekken bij het volgende Regionaal Plan Onderwijsvoorzieningen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Rooderkerk. Het lid ROODERKERK: Dank, voorzitter. Vandaag hebben we het zoals elk jaar over de uitkomst van de loting en matching. Dit is een spannend moment voor de bijna achtduizend leerlingen die hun overstap van het basis- naar het voortgezet onderwijs maken. Want hoewel veel kinderen op een school uit hun top vijf zijn terechtgekomen, geldt het niet voor iedereen.
De middelbare schoolloting pakte beter uit dan de vorige ronde, maar toch zijn 26 leerlingen op een school op plek negen en tien geplaatst en één leerling zelfs op hun plek elf. Betere samenwerking tussen scholen onderling moet ervoor zorgen dat het onderwijsaanbod beter wordt aangesloten op de vraag van leerlingen en ouders, waardoor de kans op uitloting wordt verkleind en meer leerlingen op een school van hogere voorkeur terechtkomen. De trends die te ontdekken zijn in de resultaten van de voorkeurslijsten bieden daarbij relevante informatie over de vraag van leerlingen en deze zouden dan ook gebruikt kunnen worden om de resultaten te verbeteren. Eerder hebben wij per motie opgeroepen om het OSVO-onderzoek te laten doen naar deze trends. Daar is toen op gereageerd dat het OSVO dat doet, maar we missen nog wel een analyse van wat er dan vervolgens mee gebeurt. Dus hoe speelt het in op de capaciteit van de scholen? Daarom dien ik een motie in die het OSVO vraagt om volgend jaar, wanneer de capaciteit voor de komende vijf jaar worden bepaald in het Regionaal Plan Onderwijsvoorzieningen vraag en aanbod en analyse van de voorkeurslijsten van loting en matching te betrekken. Voorzitter, het gevolg van de schoolsluitingen tijdens corona op leerlingen hangt nog steeds als een schaduw boven de loting van dit jaar.
Voor het eerst deden leerlingen examen zonder compensatie en veel leraren maken zich zorgen over de blijvende effecten op de resultaten. Het is daarom des te meer van belang dat leerlingen, die nu wellicht op een ander niveau zijn uitgekomen dan zij in een andere periode hadden gedaan, de ruimte krijgen om van niveau te wisselen en dat dat ook transparant gebeurt. Eerder hebben we ook gevraagd om met OSVO een transparant systeem te laten opzetten voor schoolwisselingen ná de start van het eerste jaar. Ik ben benieuwd hoe het daarmee staat. Tot slot, verzoek ik de wethouder weer een bijeenkomst te organiseren of te zorgen dat dit ook weer gebeurt met het OSVO, het OCO en ouders van de leerlingen die willen meedenken over de matching van vraag en aanbod in het voortgezet onderwijs, zodat er volgend jaar hopelijk weer minder teleurgestelde leerlingen en ouders hoeven te spreken in de raadzaal. De VOORZITTER: Dank u wel. Andere sprekers hebben zich niet gemeld. En dan kijk ik naar de wethouder die het woord heeft.
4
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
Wethouder MOORMAN: Ja voorzitter, dank u wel en ik dank ook de raad, omdat dit komt elk jaar terug. U kunt het in uw agenda zetten voor volgend jaar en dan zal het ongetwijfeld ook weer een groot debat worden. Maar wat ik prettig vind in het gesprek met de raad is dat de raad ook steeds heel erg meedenkt. Want wij willen natuurlijk met z’n allen dat kinderen zo goed mogelijk terechtkomen op de school van voorkeur. En gelukkig is er in Amsterdam ontzettend veel te kiezen. We hebben meer dan 70 middelbare scholen, we hebben heel veel scholen van hele goede kwaliteit en we kunnen dan ook zeker de garantie geven dat elk kind een goede school kan vinden die van goede kwaliteit is. Daar gaat het ook niet over, en dat hoor ik ook in uw verhalen. U bent er eigenlijk steeds op aan het richten van hoe zorgen we ervoor dat in dat hele mooie aanbod, maar ook dat enorme diverse aanbod wat de gemeente Amsterdam heeft, kinderen dan ook echt daadwerkelijk de keuzes kunnen maken die ze kunnen maken? Gelukkig leven wij niet in een stad met maar één keuze want dan zou je altijd op je eerste voorkeur komen, maar dat zou niet betekenen dat je ook altijd gelukkig zou zijn. Dus ik vind het heel prettig om elk jaar weer dat gesprek met u te voeren, en we hebben in de afgelopen jaren ook echt al een aantal hele goede verbeteringen kunnen doorvoeren. De plaatsingsgarantie.
U kunt het zich bijna niet voorstellen, maar vroeger was het er niet, dus dan kon het zijn dat een kind vijftien scholen had ingevuld en toch geen plek had gekregen in Amsterdam. De staartverbetering, daarvan hebben wetenschappers gezegd, doe het nu niet, is niet goed, want daarmee wordt het minder transparant. Maar ik ben blij dat u als raad dat altijd heeft gesteund, want dat betekent wel dat er meer kinderen op plekken komen waar ze een hogere voorkeur voor hebben. Het maakt het niet makkelijker, het maakt het wel beter. En ook dit jaar hebben we natuurlijk weer met elkaar het gesprek, hoe kunnen we het beter maken? En ik snap de raad heel goed, en ik denk ook dat het de verstandige route is om te gaan. We moeten niet te veel meer in het systeem gaan lopen tweaken, daar hebben we … Ik zie de heer Boomsma knikken. Daar hebben we in het verleden hele lange gesprekken over gevoerd. We moeten eigenlijk vooral kijken naar het aanbod. Nou, ik zei al het aanbod is niet van slechte kwaliteit, het is gewoon vooral van een grote diversiteit. En diversiteit leidt altijd tot keuzevrijheid. Het probleem met keuzevrijheid is alleen wel dat je dan niet altijd de eerste keuze ook daadwerkelijk krijgt. Het lastige daarbij is ook dat het niet statisch is, dus wat de voorkeuren dit jaar zijn zouden een hele ander beeld kunnen geven over een aantal jaar. Ik zal u toch maar even schetsen.
Er zijn op dit moment scholen die ongelooflijk populair zijn die een aantal jaren geleden niet eens bestonden, ALASCA, Spinoza20First, Agora. Dat zijn scholen die erbij zijn gekomen, vaak ook op plekken verder vanuit het centrum of Zuid, omdat we ook willen spreiden. Een Lumion noem ik, hele populaire scholen, waar in het verleden die stonden niet eens op de lijstjes, want ze waren er niet. En zo zie je ook dat de voorkeuren verschuiven door de tijd heen. We zien ook een grote verschuiving van het categoriale onderwijs naar het brede onderwijs. Dus blijkbaar gaan ouders en kinderen ook kiezen voor ander type onderwijs. En dat is goed. Daarmee heb ik wel meteen ook de waarschuwing dat wat wij nu zien misschien iets anders is dan wat wij over een aantal jaar zien. En dat aanbod ook weer vraag creëert, en dat je dus niet alleen maar op vraag het aanbod kan aanpassen. Dat blijft elke keer een dynamiek, en ik zie ook allemaal knikken. U begrijpt dit heel erg goed, maar daarmee moeten we dus ook wel voorkomen, en gelukkig doet u dat ook niet, dat we te statisch in één moment van de tijd gaan zitten. En daarom vind ik elke suggestie die wordt gedaan om steeds weer vanuit de data heel goed te kijken naar hoe kunnen we het aanbod daar zo goed mogelijk op aanpassen, heel goed. Heb ik meteen een preadvies gegeven op de motie van het lid Rooderkerk, want ik denk, dat doen we ook.
Maar ik vind het ook belangrijk dat dat duidelijk wordt. Het Regionaal
5
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
Plan Onderwijshuisvesting wordt één keer in de vijf jaar vastgesteld, maar elk jaar hebben we daar wel weer een update van. En ik vind het ook belangrijk dat er dan rekenschap wordt gegeven van hetgeen uit de resultaten bleek van het afgelopen jaar, en dat we daar dus mee omgaan. Daarmee hebben we het niet meteen veranderd. Ik heb het u ook al vaak gezegd, populaire scholen zijn soms ook populair omdat ze klein zijn, en daar kan je dan niet zomaar heel veel capaciteit bijzetten. Dat zou wat betekenen voor de populariteit. Het zou ook gewoon niet kunnen, gewoon puur praktisch, maar ik vind het wel noodzakelijk. Dus ik ben positief ook over uw motie omdat ik het belangrijk vind dat we eigenlijk wat we aan het doen zijn dat we dat ook blijven voortzetten. Dan in de richting van het lid Boomsma, voorzitter. Ja, die analyse die vindt dus plaats en die zal ook blijven plaatsvinden. De wetenschapper waar u naar verwees, de heer Van der Klaauw is een van de grondleggers van dit systeem, heeft daar heel goed werk altijd in verricht, hele goede analyses gedaan. Ik kan me ook uw teleurstelling daarover in die zin goed voorstellen. Dat is een afspraak met OSVO. Ik heb in ieder geval bij OSVO nagevraagd, blijven we wel de analyses doen? En ik heb de verzekering gekregen dat die analyses gedaan blijven worden, dus in die zin blijven doen. Dan over uw motie.
Ja, u heeft die vraag natuurlijk ook gesteld tijdens de commissie, kan dat niet openbaar? En ik heb, zoals u dat ook heeft verzocht, die vraag doorgeleid aan OSVO, en het antwoord daarop heb ik inderdaad in de brief gevat die u afgelopen week heeft gekregen. Het is openbaar en transparant voor de individuele ouders, dus iedereen kan de logs inzien, iedereen kan dat nagaan. We hebben het vaak over leerling elf gehad, de pechvogel die als enige op plek elf terecht was gekomen, daarmee zijn ook met zijn verzorgers is ze helemaal door de logs heengegaan, en overigens ook alle andere ouders die dat vragen. Het vervelende is wel, en dat geeft OSVO bij mij aan … Uiteindelijk is de data van OSVO, dus u heeft het over wetenschappelijke data die voor iedereen beschikbaar is. Dit heeft echt een eigenaar. OSVO is de eigenaar van de data en zij geven aan, als wij dit zomaar geanonimiseerd openbaar maken, dan wordt het heel moeilijk om daar de juiste analyse uit te halen, onder meer omdat wij die staartverbetering hebben. We hebben het ook in het verleden weleens gezien, daar worden soms de verkeerde conclusies uitgetrokken. En wat dan ook nog eens vervelend is, die conclusies kunnen er ook nog eens toe leiden dat er een advies wordt gegeven door sommige naar welke scholen je zou moeten gaan, en dat heeft weer een verstorende werking op het hele systeem.
En dat is toch wat wij met z’n allen niet zouden willen, want daarmee ben je eigenlijk dus het systeem, wat juist heel transparant, heel open, juist voor iedereen een gelijke kans moet hebben, ben je daarmee eigenlijk met externen aan het verstoren. Dat wil je niet. Dus ik kan eigenlijk deze argumentatie die OSVO hier geeft wel volgen, met daarbij wel de garantie dat elke ouder natuurlijk daar openheid voor over moet krijgen. Het kan niet zo zijn dat er bijvoorbeeld een fout zou worden gemaakt. We hebben het in het verleden weleens gezien, dat was heel naar. Gelukkig hebben we dat ontdekt. Dit jaar is er overigens geen enkele sprake van. Nergens zien wij een fout. Ook bij leerling elf is dat helemaal nagegaan, en dit is het antwoord van OSVO. (Het lid BOOMSMA: Maar je kunt toch niet serieus belangrijke data die gewoon belangrijk zijn ook voor de raad om beleid te kunnen maken om inzicht te hebben in die voorkeuren, in het aanbod, in de uitslag van die loting, dan geheimhouden omdat men bang is dat sommige mensen misschien verkeerde analyses maken, of ze verkeerde conclusies aan verbinden?) Nogmaals, er wordt dus niks geheimgehouden, want iedereen die krijgt gewoon zijn eigen data in te zien als je dat wil. Daarnaast maken wij, en die krijgt u ook, elk jaar gewoon weer analyses en waar heel duidelijk is waar de voorkeuren zijn, hoe dat verdeeld is, hoe
6
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
leerlingen terecht zijn gekomen. Dus dat geeft al heel veel inzicht, dus er wordt niks geheimgehouden. Het is wat dat betreft super transparant. Alleen het zomaar geven van een bak met data die zeer ongedefinieerd is, en bovendien ook nog eens een keer ingewikkeld omdat er bijvoorbeeld een staartverbetering in zit, dat dat levert niks extra's op. Zorgt er in de ogen van OSVO juist voor dat er eerder de verkeerde interpretaties kunnen plaatsvinden. En dat lijkt mij niet in het belang van kinderen, ouders of het systeem. (Het lid BOOMSMA: De wedhouder zegt, nee het is niet geheim, het is openbaar maar de data geven we niet. Dus dat is tegenstrijdig. Dan wil ik graag weten, welke data wil OSVO dan precies niet geven en waarom?) OSVO geeft de data op aanvraag van de ouders, en zitten daar dan ook bij. En er wordt elk jaar opnieuw een analyse gemaakt. Dat is het antwoord. Dan ga ik verder met de suggesties … (Het lid BOOMSMA: Nee. Kijk, waar het om gaat is natuurlijk dat verschillende groepen in de stad niet alleen de individuele logs van leerlingen kunnen bekijken, want dat ouders die dat willen daar toegang toe krijgen, uiteraard. Maar ja, dat is dan een hele kleine groep ouders die zich voldoende erin verdiept. Het gaat erom dat gewoon de data over de gehele uitslag van de loting, dat die beschikbaar is, dat mensen dat kunnen analyseren.
Ik begrijp werkelijk niet hoe je nu kunt volhouden dat dat dan niet zou kunnen omdat mensen misschien de verkeerde conclusie trekken. Dat verhoudt zich gewoon niet tot de beginselen en de uitgangspunten van Open Overheid en van transparantie, zoals dat ook in het convenant staat.) Nou, de beginselen van Open Overheid gaan hier niet op, want het is de data van OSVO, dus die zijn bij mijn weten geen overheid. Daarnaast is het ook zo dat er wel degelijk elk jaar een analyse aan uw raad wordt gegeven. En ik loop al een aantal jaren met u op, en u heeft ook heel vaak aangegeven, ik wil ook graag hiernaar kijken, ik wil daarnaar kijken. Daar is ook altijd aan voldaan. Dus in die zin wordt u gewoon op uw wenken bediend. En er is geen enkele geheimhouding. Iedereen kan elk moment nagaan of er geen fouten zijn gemaakt. Dat gebeurt ook elk jaar weer en dat er door de logs heen gelopen wordt. Dus in die zin is alles transparant. Voorzitter, dan zou ik graag naar de suggesties van de heer Runderkamp gaan die nieuw is in dit debat, maar desalniettemin zeer goed meedenkt. Maar het is ook al zo dat een aantal dingen al wel eerder ook in de raad zijn besproken zoals bijvoorbeeld de reservelijsten. Deze suggestie is vaker gedaan. En zelfs was het zo in het verleden dat de reservelijsten eigenlijk linea recta zo doorgingen als het lotnummer van de leerling. Dus je stond op nummer 8.000.
Nee, laat ik het anders zeggen, je stond op nummer 7.000. Want nummer 8.000, de kans dat je dan op een hooggeplaatste school komt is groot, want dan zit je waarschijnlijk in de staartverbetering maar je zit op 7.000, dan sta je ook bij de wachtlijst op 7.000. Dat was zo in het verleden. Op verzoek van de raad is dat omgedraaid. En ik denk dat het verstandig is. Dus je krijgt een hogere positie op de reservelijst als je een lagere positie had en de kans dat je op een voorkeurschool zal komen. Wat u nu suggereert is echt ongelooflijk ingewikkeld. Want dan zou je dus voor elke individuele leerling precies moeten kijken waar ben je terechtgekomen en daar vervolgens een plek op de reservelijst moeten aankoppelen. En als we het dan hebben over transparantie en navolgbaarheid, dan is iedereen inderdaad helemaal de weg kwijt. Dan kom ik bij uw vier procent optimale percentage. Ja, daarbij gelden eigenlijk twee dingen. Ten eerste klasgrootte. Dus de scholen geven ook aan, wij willen niet té grote klassen hebben. En zes procent zou die klassen nog meer vergroten. Tenzij je zegt, nou, dan doen we het in eerste instantie minder. Maar dat zou er dan toe leiden dat er minder kinderen op hogere voorkeuren terechtkomen, en dat lijkt mij ook niet de bedoeling. Dus
7
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
daarmee is er dus een afweging gemaakt tussen niet te grote klassen maken en tegelijkertijd zorgen dat zoveel mogelijk leerlingen hoog op hun voorkeurslijst komen. En dan tot slot. Ja, het liefst zou ik een plaatsingsgarantie willen geven op top drie. Dus het is helemaal geen ideologische keuze om te zeggen, we maken er twaalf van, of tien, acht, zeven of één. Dit is de consequentie van het kunnen geven van een plaatsingsgarantie aan alle leerlingen. En ik heb elk jaar weer het gesprek met OSVO, kunnen we niet minder? Nou ja, we zagen zelfs nu dat bijna alle leerlingen in de top tien terecht waren gekomen, op één leerling na. Maar toch gaf OSVO aan de voorkant aan als we zouden zeggen tien, dan moet de plaatsingsgarantie eraf. En dat is toch niet wat we willen? De VOORZITTER: Dank u wel. Ik begrijp dat u interrupties heeft, maar ik zeg zowel tegen u als tegen de wethouder dat ik veronderstel deze discussie ook uitgebreid in de commissie is gevoerd. En zoals u weet ronden we het hier op hoofdlijnen af, dus ik verzoek u ook om u daartoe te beperken. Mevrouw Rooderkerk. (Het lid ROODERKERK: Dank u, voorzitter. Ik zal proberen het kort te houden, maar dan toch nog een vraag.
Want ik begrijp inderdaad de wens tot meedenken omdat wij natuurlijk allemaal zien, de wethouder zelf voorop, dat het heel sneu is voor bijvoorbeeld de leerling die op plek elf terechtkwam, maar ook voor de ouders van de leerlingen die op plek negentien terechtkwam. En ik weet ook dat de wethouder heel graag had gehad dat er wat was gedaan alsnog voor die leerlingen en zeker voor de leerling van plek elf, maar dat het OSVO dat toch niet heeft gedaan. Kan de wethouder aangeven waarom dat wat hen betreft niet kon, en is er niet toch op een andere manier maatwerk mogelijk, bijvoorbeeld voor volgend jaar, dat we dat vooraf kunnen vaststellen?) Wethouder MOORMAN: Ja voorzitter, uw wethouder is hier helemaal het boekje te buiten gegaan, want eigenlijk heb ik gezegd, ik vind die ene leerling op plek elf, omdat het maar één leerling is, eigenlijk zo sneu. Ik vind dat wij open en transparant moeten zeggen, daar geven we buiten alle regels om een extra plekje om. Daarvan zei OSVO tegen mij, dat kunt u niet doen, want dan gaan ouders op plek tien, en plek negen ook protesteren dat zij ook die voorkeursbehandeling willen hebben buiten de regels om! Daarvan heb ik gezegd dat kan ik me niet voorstellen, want er is maar één leerling die buiten de top tien valt.
Maar op moment dat je dit gaat opschuiven en dus dit ook gaat doen voor de leerlingen van plek tien, plek negen, dan ook plek acht, dan misschien ook plek zeven. Wij hebben niet voor niks een systeem met elkaar vastgesteld en regels met elkaar vastgesteld, en dat is de reden. Voorzitter, ik begrijp dat u denkt, dit is ook al in de commissie gewisseld, uitgebreid, doen we ook elk jaar. En daarom ben ik dan ook door mijn vragen heen. (Het lid RUNDERKAMP: dank, voorzitter, Een hele korte vraag, want ondanks dat ik nog maar kort in deze raad ben heb ik wel dezelfde mensen gesproken in de voorbereiding op dit agendapunt, namelijk ook de heer Van der Klaauw, en die was van het begin betrokken bij de loting- en matchingprocedure en ook hij zegt dat dat percentage van die 4 procent in het begin is gekozen omdat je dan … Dat is gekozen aan de hand dan om één leerling erbij te plaatsen, eventueel. Dat is ongeveer één stoel, 4 procent, op een personage van honderd als je uitgaat van een klas van over 30 of iets minder. En het zou natuurlijk wel goed zijn om te blijven kijken … En de wethouder zegt terecht, ja, we moeten niet alleen maar
8
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
kijken hoe we het systeem kunnen tweaken en ook verder kijken. Maar als er wezenlijke mogelijkheden zijn om dingen te verbeteren die ook door de heer Van der Klaauw als mogelijkheid worden aangedragen, dan lijkt het me wel goed om die suggesties in ieder geval met het OSVO te bespreken op zijn minst.) Maar voorzitter, je zou zelfs kunnen zeggen, we houden 50 procent vast. En dan zeg je in eerste instantie een plaatsingsgarantie op de top drie. Nou, dan vallen heel veel kinderen eruit en dan ga je de volgende 50 procent via loting- en matchingsprocedure inzetten. Ik vind dat geen verbetering, omdat dat voor leerlingen uiteindelijk veel onzekerheid geeft, en voor een beperktere groep leerling een grotere kans op een plaatsing. En ik denk dat de hele tijd het principe van de loting en matching is geweest dat we zoveel mogelijk kinderen een zo goed mogelijke plek willen geven. En dáár komt die 4 procent vandaan. En u kunt dat percentage ophogen, daarmee zult u dan of de klasse vergroten. Nou, dat zullen de scholen zeker niet willen doen. Het zal ook de populariteit van scholen zeker niet ten goede komen, juist van de plekken waar leerlingen terecht willen komen, dan wel tot minder goede resultaten leiden. Maar het is een keuze. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik breng de raad nog eens in herinnering, vriendelijk, dat dit debat wel heel sterk neigde naar een commissieoverleg.
En ik wil u toch vragen om u in de raad wat meer tot de hoofdlijnen te beperken. De discussie wordt gesloten. De VOORZITTER: De brief heeft u inmiddels bereikt. De initiatiefnemers zouden aangeven wanneer zij zover waren. Ik zie de heer Wijnants nog niet in de zaal, dat betekent dat ik voorstel dat ik nog naar het volgend debat doorga. Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening 22. Kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het eindrapport van het onderzoek naar hoe uitvoerders omgaan met knellende mechanismen VN2023-012896 De VOORZITTER deelt mee dat de volgende moties zijn ingekomen: Motie van de leden Koyuncu, Yemane, Bons, Garmy en Kabamba inzake buurtteams en professionals trainen op het herkennen van institutioneel racisme en discriminatie, nr. 400.23 Verzoekt het college: - buurtteams en professionals die een signaleringsfunctie (kunnen) hebben te trainen in het herkennen van institutioneel racisme en discriminatie zodat in de toekomst knellende mechanismen eerder kunnen worden ontdekt. Motie van de leden Yemane, Koyuncu, Bons, Kabamba, Abdi, Garmy en Alberts inzake erkenning in beeld, 403.23 Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - gedupeerden van het Toeslagenschandaal te faciliteren om hun verhaal, hun ervaringen vast te leggen op beeld, waarbij de gedupeerden de regie zelf in handen hebben:
9
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
-
R
resultaten breed te delen binnen de gemeente en met uitvoerders om lering te trekken uit de gebeurtenissen en deze lessen ook mee te nemen voor de toekomst en daarmee te blijven investeren in een lerende organisatie.
Motie van de leden Yemane, Koyuncu, Bons, Kabamba, Abdi, Garmy, Alberts en Wehkamp inzake informele plek en regie hersteloperatie voor gedupeerde (KOT) ouders, nr. 404.23 Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - een informele, neutrale plek, naar het voorbeeld van ‘Number 90’ mogelijk te maken in Zuidoost waar de regie bij ouders en jongeren ligt en de gemeente te gast is, en bestaande initiatieven (vanuit o.a. het Masterplan) en nieuwe initiatieven vanuit de steungroepen bij het uitvoeren van de hersteloperatie in de brede zin van het woord - deze informele ruimte op te zetten i.s.m. Number 5 foundation, met inachtneming van de aanpak Gelijkwaardig herstel, waarin Number 5 de rolverdeling van de samenwerking met de gemeente verder zal verdiepen. - hiermee een andere manier van samenwerken te omarmen tussen ouders, gemeente en uitvoeringsorganisaties en daarmee ook in te zetten op het verkleinen van de kloof tussen beleid en uitvoering. - een overlegstructuur te creëren waar de ouders, gemeente en formele organisaties samen komen voor gezamenlijk overleg en waar er wordt gebouwd aan vertrouwen en gewerkt aan verbinding Motie van de leden Yemane en Koyuncu inzake IPW als schakel inzetten in kader van de brede ondersteuning, nr.
405.23 Verzoekt het college van burgemeester en wethouders: - in de brede ondersteuning vanuit de hersteloperatie het IPW als schakel op te nemen in de werkwijze, zodat uitvoerders van de hersteloperatie en gedupeerden makkelijk een beroep kunnen doen op het IPW bij schrijnende gevallen; - het IPW trainingen te laten verzorgen aan uitvoerders van de hersteloperatie en ambtenaren over geleerde lessen om op deze manier te blijven werken aan verbetering van beleid; - en te blijven investeren in de gemeente als lerende organisatie. De moties maken deel uit van de beraadslaging. De VOORZITTER: Het woord is gevraagd achtereenvolgens door de leden Yemane, Koyuncu, Bons, Abdi, Wehkamp. Moet ik daar nog anderen aan toevoegen? Dat is niet het geval. Dan heeft mevrouw Yemane het woord. Het lid YEMANE: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, ik was kortgeleden bij een filmvertoning van Alleen tegen de Staat, een documentaire waarin vijf slachtoffers van het toeslagenschandaal hun ervaring deelden. Ik schrok wederom enorm van de impact die die avond op mij zou hebben. De film, de ervaringen van de slachtoffers, het onrecht wat deze mensen is aangedaan, alles gebaseerd op institutionele racisme, ik voelde het in mijn hele lichaam. Je zou maar inderdaad jezelf alleen voelen tegen de staat.
Er volgde een nagesprek over de rol van de gemeente gedurende het schandaal en ook over de huidige hersteloperatie waarvoor de gemeenten verantwoordelijk zijn gemaakt. En helaas kregen
10
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
wij ook hier te horen dat dit nog niet overal even goed loopt. Met collega Koyuncu gingen we die avond in gesprek met Amsterdamse gedupeerden. Wat kunnen wij vanuit de raad doen? Hieruit volgde verschillende gesprekken die wij hebben gevoerd met gedupeerden, het Instituut voor Publieke Waarden, de ombudsman, en dat zorgde voor drie moties die ik later graag even toelicht. Wij bespreken vandaag het eindrapport knellende mechanismen waar verschillende aanbevelingen werden gedaan, waar het college ook opvolging aan heeft gegeven. Onze fractie juicht dat ook enorm toe. Ook zijn de volgende aanbevelingen gedaan, creëer een tegengeluid en heb meer aandacht voor de uitvoering. Iets wat ook kwam vanuit de verschillende gesprekken die wij onlangs hebben gevoerd, en daarom dienen mijn collega Koyuncu en ik samen met andere leden de volgende drie moties in, en het doel van de moties is om mensen de regie te geven over hun eigen herstel. Het inzetten op verbinding en het dichten van de kloof tussen dit systeem en de persoonlijke ervaringen, want uiteindelijk gunnen wij elke burger vertrouwen in hun overheid, hun gemeente, het fundament van hun democratie. De eerste motie gaat over het creëren van een informele plek, waarbij gedupeerden zelf aan hun herstel werken.
Meerdere van de geïnterviewde professionals wijzen namelijk in het rapport op de knellende mechanismen die zij ervaren rondom de afhandeling van het kinderopvangschandaal. Ook wordt het voorbeeldinitiatief Number 90 in Almere benoemd, waar wij ook op werkbezoek zijn geweest. De fantastische Faith Bruyning vertelde ons daar hoe zij als gedupeerden HerstelExpert zijn geworden en op deze neutrale plek in samenwerking met ambtenaren op gelijkwaardige manier werken aan herstel. Belangrijk hierbij is dat de regie bij de ouders ligt en de ambtenaren te gast zijn. Gelijkwaardig herstel vraagt veel van iedereen. Doel is om dit ook in Amsterdam zo toegankelijk mogelijk op te zetten vanuit de ouders, informele organisaties en steungroepen, een manier om de kloof tussen beleid en uitvoering te dichten. Maar ook wij als raad en ook als college moeten reflecteren op deze gebeurtenissen. In het onderzoek komt namelijk ook naar voren dat ambtenaren niet alle informatie doorgaven aan de wethouder, en dat politieke overwegingen een rol spelen bij agendering en opvolging van knellende situaties. Ook wij moeten een lerend orgaan worden, ook omdat Amsterdam een belangrijke rol speelt richting de landelijke politieke lobby als het gaat om het agenderen van knellende mechanismen. Juist vanuit die rol is het voor de gemeente van belang dat er zicht is op structurele knelpunten.
En wij hopen dat deze plek en aanpak hieraan zullen bijdragen, zodat we in de toekomst tijdig signalen opvangen als regelingen en of uitvoering onterecht consequenties heeft. Wij verzoeken het college om deze plek eerst in Zuidoost op te richten omdat hier de meeste gedupeerden wonen, maar ook tegelijkertijd de minste hulpvragen zijn geregistreerd. Wel zou ik de wethouder willen vragen om op termijn ook meerdere plekken op te zetten in de hele stad. De tweede motie gaat over het werk van de Instituut van Publieke Waarde. We verzoeken het college om het IPW als schakel ook op te nemen in de werkwijze binnen de brede ondersteuning. Om gebruik te maken van hun expertise. En de derde motie gaat over erkenning in beeld. Verschillende gedupeerden gaven aan dat zij behoefte hadden aan erkenning over hun situatie nu, op beeld vast te leggen waarin gedupeerden, maar ook gemeentelijke uitvoerders hun ervaringen, hun gevoel, hun perceptie op beeld willen vertellen. De ambitie is om door te dringen dat het maatwerk is en dat herstel niet in de procedure te vangen is. Een van de kernaspecten die in het onderzoek werden genoemd, en wat ik niet vaak genoeg kan benoemen, is luisteren naar de burger als motor voor leren. De belangrijkste feedback komt van diegene waarvoor de organisatie werkt. In dit geval dus de burger.
Ik sluit af met het benoemen van mijn grote, echt grote waardering aan de ouders en jongeren voor het delen van jullie verhalen en ervaringen.
11
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
Zoals een van jullie telkens steeds benoemde jullie zijn niet enkel gedupeerden, jullie zijn survivors. Dank u wel, voorzitter. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Koyuncu. Het lid KOYUNCU: Voorzitter, dank u wel. Ik ben al een tijdje betrokken bij de raad en ik heb eerlijk gezegd nog nooit een onderwerp gehad, een dossier waar ik zo lang mee bezig ben geweest. Ik dacht dat voordat wij naar de voorstelling over de toeslagenaffaire waren gegaan in De Balie dacht ik dat ik er heel veel van afwist, maar dat is absoluut niet zo. Ik wist helemaal niks. We zijn samen met collega. De VOORZITTER: Ah, excuus. We letten ook even niet op, geloof ik. U ging wellicht door het leven als mevrouw Yemane? U kunt het slechter treffen. Is het gerepareerd inmiddels? Het lid KOYUNCU: Ja, we zijn het team inmiddels, dus valt wel mee, toch? Ik hoop dat ze het mij vergeeft. Nou ja, we zijn dus op gesprek geweest bij heel veel mensen, en ik wil gebruik maken van deze gelegenheid om een klein beetje terug te geven wat ik heb opgehaald bij al die mensen. Het is een ontzettend lastige, complexe situatie waarin de mensen zich bevinden. Ik zie helaas dat heel veel mensen het idee hebben dat dit hele zielige mensen zijn, maar dat zijn mensen die bij het ministerie werken, bij de gemeente werken, mensen met een prima baan.
Dat zijn mensen die kapot zijn gemaakt door de Belastingdienst, door de overheid. En ja, de gemeente is misschien niet de aanstichter van het probleem maar is wel een enorm belangrijk schakel in de oplossing. En, heb ik gemerkt, dat de gemeente af en toe voorzichtig is. Ik zou toch de wethouder willen vragen om in deze ook een beetje buiten de lijntjes te gaan tekenen om een oplossing voor deze mensen te vinden. Ik heb gezien dat mensen na jaren problemen zichzelf op een gegeven moment hebben hersteld, schuldenvrij zijn geworden, drie, vier jaar al geen medicijnen gebruikten. Toen is er vanuit de gemeente aangeklopt. Er is gezegd, mevrouw wij denken dat u hulp kunt gebruiken, want u bent een van de gedupeerden van de toeslagaffaire. De gemeente is langsgekomen bij deze mensen en heeft gezegd, weet u wat, u heeft recht op een bed, misschien op een bank, of we gaan vloeren vernieuwen. Vervolgens is het op de een of andere manier niet goed gegaan waardoor er mensen zijn die vier à vijf maanden op een luchtbed zijn gaan slapen. En dat is toch gebeurd jaren nadat ze te grazen zijn genomen door die Belastingdienst. Dus wij willen als gemeente die mensen heel erg helpen, en maar we moeten er ook rekening mee houden dat als we dat op een verkeerde manier doen, dat we die mensen wederom raken, en dan moeten we voor waken denk ik.
En ik heb ook gezien dat heel veel mensen ook vanuit de gemeente, heel veel ambtenaren, graag die hulp willen bieden, maar dat ze tegen allerlei problemen aanlopen. Dat er allemaal regels zijn die ook terecht … Het is ook terecht dat die regels er zijn, maar dat zorgt ervoor dat je niet direct de hulp kan aanbieden die mensen nodig hebben. Dus er moet op een andere manier gewerkt worden dan dat we gewend zijn. Wij hebben met het IPW gesproken. IPW wil ons heel graag helpen, wil heel graag trainingen aanbieden. Ik heb begrepen dat op moment dat het bijvoorbeeld over hypotheken gaat, dat negen van de tien medewerkers afhaken omdat het een hele complexe casus is dan. Nou, dan denk ik, wij hoeven dan niet het wiel opnieuw uit te vinden, wij kunnen prima hulp inschakelen. Het gaat toch om de mensen? Dus ik zou heel graag willen dat het college hier open minded naar kijkt, dat we ons niet inkaderen, dat we ook af en toe wat dingen loslaten om deze mensen zo snel mogelijk te helpen.
12
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
Ik hoop dat dat kan, ik hoop dat wij dat wij daarin slagen. En ik zeg het maar, helaas, we gaan dit probleem vandaag niet oplossen. Dit is een begin. We willen hier vandaag heel graag dit op de agenda zetten. We zullen dan, als het nodig is, in de komende periode hiermee wederom naar de raad komen en wederom om hulp vragen. En ik hoop dat we zo snel mogelijk iets kunnen betekenen voor deze mensen. Zijn mensen die echt heel veel hulp nodig hebben, en ze kunnen er niks aan doen dat er zoveel onrecht aan hen is gedaan. En als laatste wil ik afsluiten met een enorme dank aan collega Yemane, een persoon met een enorm hart. Ik heb heel veel gesprekken met haar samen gevoerd, heel veel dingen gedaan. We hebben een traantje gelaten soms, maar het is een fantastisch mens om mee samen te werken. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Bons. Dan is het woord aan mevrouw Abdi. Het lid ABDI: Ja dank u wel, voorzitter. Ik denk enige verwarring, want collega Koyuncu nog naar me toe kwam, mag ik even eerder dan jou. Dus daarom had ik het in mijn hoofd dat geregisseerd. Maar goed, dat terzijde. Ik sluit me eigenlijk ook echt aan bij de woorden van Süleyman. Ik vind heel mooi wat hij zei, ook over de inzet ook van de raad en van betrokken raadsleden.
In het bijzonder ook mijn collega Milka Yemane die ik ook ken als een zeer betrokken en strijdbare collega, dus ik vind het mooi om te markeren, omdat we vaak ook in de raad heel ingewikkelde zaken ook met elkaar behandelen en ook hele persoonlijke verhalen van mensen tot ons nemen, en dan toch ook een zoektocht opzetten, wat kunnen we doen? En ik moet zeggen dat, kijkend terug naar het commissiedebat dat we hebben gehad, die ik als heel nuttig maar ook heel leerzaam ervaren, zijn we er natuurlijk nog lang niet. De gevolgen van het toeslagenschandaal is eigenlijk vooral naar soort toeslagenmoeras, helaas, voor heel veel van de gedupeerden. Gevangen in procedures in processen, regels, maar vooral ook weinig zicht eigenlijk op uitsluitsel. Collega Yemane had het over dat de slachtoffers ook heel graag in beeld zijn, hun verhaal vertellen. Ik weet ook van heel veel gedupeerden dat die ook heel graag eens niet meer slachtoffer willen zijn. Heel veel die eigenlijk jaren van hun leven hebben moeten inleveren omdat niet duidelijkheid is over een situatie of de hulp. En helaas is de situatie dus ook nu zo dat die toeslagenmoeras steeds dieper en dieper eigenlijk begint te worden. Ik bedoel het rijk geeft aan dat het compenseren van de gedupeerde dat het uitgesteld wordt.
Er zijn talloze regelingen aan toegevoegd waarvan ik me überhaupt afvraag wat het ook doet met de druk op de gemeentes. Maar los daarvan, achter al die verhalen schuilen gewoon zeer pijnlijke situaties die ook echt in onze stad ook heel zichtbaar en duidelijk zijn, die ook vragen over aandacht. En hierbij wil ik eigenlijk ook misschien een eerste vraag ook aan de wethouder. We hadden het natuurlijk ook gehad over de buurtteams die heel intensief werk verrichten als het gaat om die brede ondersteuning bij de gedupeerden. Ik zou graag een soort reflectie willen horen van de wethouder hoe het daarmee staat, omdat we nu echt wel kunnen constateren dat deze toeslagenmoeras eigenlijk voorlopig niet gaat ophouden. Heel van deze gedupeerden zullen langjarig hulp, ondersteuning nodig hebben, ook als ze eenmaal aangemerkt zijn of gecompenseerd worden om überhaupt verder te kunnen met hun leven. Dus dat vraagt iets meer dan alleen maar wachten op het rijk. Daar zie ik ook echt een grote verantwoordelijkheid die Amsterdam al neemt, maar die Amsterdam ook de komende jaren moet nemen. Dus daar graag ook iets horen van de wethouder in het bijzonder als het gaat inderdaad om Zuidoost.
13
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
Dan een andere vraag die ik ook heb als het gaat over de over toeslagenmoeras. Wat ik ook gewoon hier erg merk, en we echt niet moeten onderschatten, in die hele juridische soort jungle waar mensen zich in moeten bevinden, is het heel moeilijk om te weten, oké, maar waar heb ik recht op, wat voor soort hulp en wat is een rechtsbijstand die ík kan krijgen? Daar is gewoon heel veel onduidelijkheid over. En ik wil eigenlijk aan de wethouder ook vragen, kunt u daar misschien ook reflecteren als het gaat om die rechtsbijstand? Ik begreep eerder dat de minister had aangeven, we werken aan een soort gratis rechtsbijstand. Ik zou willen kijken, wat kunnen wij daarin doen? Hoe kunnen we hun in dingen faciliteren? Omdat ik ook belangrijk vind voor het rechtmatigheidsgevoel dat je voelt, als je onrechtmatig bent behandeld als een fraudeur, onrechtmatig misschien voor sommigen ook wegzetten als crimineel, vind ik ook dat jij op een hele laagdrempelige en toegankelijk manier ook je recht moet kunnen halen. Dus daar wil ik ook graag iets meer over horen. En een laatste aspect wat hier niet genoemd is, maar ik denk die wij onszelf echt moeten aanrekenen, dit gaat ook om verlies van vertrouwen. Verlies in vertrouwen van wat de overheid uiteindelijk voor je kan doen, maar ook verlies in vertrouwen ook in onze samenleving als gemeenschap.
Als ik één ding wel belangrijk vind hier te markeren is dat ik denk aan wat onze stad echt kenmerkt is dat wij aan het verliezen vertrouwen juist proberen weg te werken door mensen wél te vertrouwen en ook te laten zien, we doen dit samen. Alleen, dat neemt niet weg dat heel veel slachtoffers die ik zelf ook heb gesproken, maar ook mijn collega Bouhassani, dat zij ook zoekende zijn hoe kan ik in contact komen met instanties, of overheden waarvan ik het gevoel heb, jij hebt mij dat leed aangedaan. Dus ik heb zelf het antwoord hier ook niet op, maar ik vind het wel belangrijk dat wij altijd bij alles wat we doen stilstaan, is de aanname dat mensen hulp wel zullen zoeken en die drempel zullen overgaan, dat dat een aanname is die we echt niet vanzelfsprekend moeten nemen, en dat we hier ook echt proactief in moeten zijn. Dus daar hoop ik ook een soort reflectie te horen ook van de wethouder. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Wehkamp. En ik begreep net van de initiatiefnemers op het debat over de knip dat zij zover zijn. Ik ga ervan uit dat wij ongeveer om kwart voor negen het debat over de knip hervatten. Het lid WEHKAMP: Dank u wel, voorzitter. En collega Yemane haalde net ook de documentaire Alleen tegen de staat aan. Die heb ik ook gezien. En dan zie je inderdaad hoe diep dit probleem is, en hoe erg het levens ontwricht heeft van mensen.
En die documentaire heeft me ook echt aangeraakt, en je ziet dat het nog steeds zo is op allerlei gebieden. En inderdaad wat collega Abdi ook zei, het vertrouwen in de staat. Het is zo'n fundamenteel iets hoe je hiermee omgaat. Dus ik vind het belangrijk dat we hier ook aandacht aan besteden en inderdaad ook kijken wat kunnen we zelf doen, want ik denk dat we onze overheid ook vertrouwen moeten geven om het ook terug te krijgen. Het is een tweerichtingsverkeer, en dit rapport geeft daar wel aanknopingspunten voor van hoe kunnen we dat nu beter doen? Later vandaag spreken we ook over het voorstel van collega Hofland over foutje mogen maken. Het is natuurlijk veel kleiner dan dit grove schandaal, dat weet ik ook, maar het laat wel zien je moet ook in vertrouwen kunnen handelen en kunnen kijken naar waar zit nu soms die ruimte? En het onderzoek laat nu zien dat een deel van de professionals nu in Amsterdam onvoldoende ruimte ervaart om naar die ruimte te zoeken om mensen echt te helpen. Dus dat moeten we opzoeken en daardoor moet er meer maatwerk mogelijk zijn. We zien ook uit het onderzoek dat er niet voldoende kennis is bij sommige professionals over wat is nou de wet- en regelgeving? Welke ruimte heb ik nu? Belangrijk dat op die
14
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
kennis wordt ingezet. En inderdaad ook wat de geest van de wet is, waar kan je binnen handelen? Dus ik ben blij om te lezen dat daar ook stappen op worden gezet, en dat we blijven investeren in een kennis van professionals. En tot slot, het belangrijk is om te investeren in de betrouwbare overheid die aan je zijde staat, die met je mee kan denken. En ik hoop dat hiermee met het resultaat uit dit onderzoek ook een stap wordt gezet in het vergroten van het vertrouwen van Amsterdammers. Want Amsterdam is een lieve stad, maar Amsterdamse professionals moeten dus ook wel die ruimte hebben om soms lief te kunnen zijn en weten welke ruimte dat is. Ik vind het ook belangrijk, dus dank voor collega Yemane voor het initiatief voor die vertrouwelijke ruimtes waar je met elkaar in dialoog kan. Ik denk dat dat ook een stap is om dat vertrouwen rustig aan terug te winnen, dus dank daarvoor. De VOORZITTER: Dank u wel. Andere sprekers hebben zich niet gemeld, dan is het woord ... Oh! Nou, mevrouw Bons, het is toch echt … Niet één keer, maar twee keer aan u voorbijgaan. Het woord is aan u. Het lid BONS: Beste voorzitter, het is met een gevoel van zowel urgentie als verdriet dat ik vandaag met u spreek over die pijnlijke, knellende mechanismen die onze samenleving nog steeds verzwakken en vervormen.
Deze mechanismen zijn de voortdurende echo's van een verleden dat getekend is door eeuwenlange kolonisatie, slavernij en institutioneel racisme. De historische ongelijkheid die wij een dagelijks aan de kaak stellen is geen abstract concept. Het is een diepgewortelde realiteit die zichtbaar wordt in het leven van mensen, in hun ervaringen, in hun worstelingen. Het is een realiteit die zich uit in ongelijkheden die gebaseerd zijn op afkomst, huidskleur en sociale klasse. Onze partijleider, mevrouw Simons, is onderdeel van de extraparlementaire commissie in Den Haag en hoort dagelijks de ontrafeling van de problematiek rond de toeslagenaffaire. We gebruiken alle informatie in onze partij uit onze contacten met families, moeders, zussen en brengen hun narratief mee naar de commissie en de raad. Het institutioneel racisme dat zich manifesteert in de structuren van onze samenleving en onze stad is niet alleen een historisch feit, het is een actueel probleem dat invloed heeft op de levenskwaliteit en de kansen van mensen in onze stad. Het beïnvloedt de manier waarop mensen gezien worden, behandeld gewaardeerd worden in de samenleving. De recente affaire rondom de Belastingdienst en de ziektekostenverzekering heeft dit pijnlijk blootgelegd. We hebben gezien hoe bevooroordeelde systemen mensen opnieuw tot doelwit maken, hoe ze levens en gezinnen verwoesten.
Deze affaire heeft aangetoond dat institutioneel racisme niet alleen een theorie is maar een harde, pijnlijke realiteit voor Amsterdammers. Om tot echte duurzame verandering te komen, moeten we radicaal en onverschrokken zijn. We moeten bereid zijn om de systemen die institutioneel racisme in stand houden, uit te dagen en te veranderen, en daarbij moeten we luisteren naar de stemmen van degenen die het meest getroffen zijn door deze mechanismen. Hun verhalen, hun ervaringen, hun strijd moet centraal staan in onze inspanningen voor veranderingen. Daarom stellen wij voor om een ruimte te creëren voor de gemeenschap die door deze affaire is ontstaan. Een ruimte waar slachtoffers en toekomstige slachtoffers zich kunnen verenigen, waar ze steun kunnen vinden en waar ze zich kunnen empoweren. Een plek waar laagdrempelige hulp beschikbaar is en waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, leren en groeien. Wij ondersteunen met volle overtuiging de moties die worden ingediend om deze verandering te bewerkstelligen. We blijven ons inzetten voor de strijd tegen institutioneel racisme en de ongelijkheden die het veroorzaakt. En wij zetten de bijl in knellende mechanismen die bijna alleen knellen voor de Amsterdammers met een niet-
15
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
Nederlandse achtergrond. Want het is tijd voor verandering, het is tijd voor gerechtigheid. Onze linkse en progressieve revolutie voor gelijkwaardigheid met een continue honger naar rechtvaardigheid. We kunnen niet langer zwijgen en we kunnen niet langer wegkijken, we moeten handelen en we moeten het nu doen voor alle Amsterdammers die dagelijks te maken hebben met de verpletterende last van institutioneel racisme. Ik heb nog een vraag. Ik zei net ook al, zorgtoeslag. Er kwam een casus bij ons binnen van iemand die op de lijst stond voor de toeslagenaffaire. Die is gebeld door Belastingdienst dat hij nu ook weer op de lijst staat voor onderzoek in de zorgtoeslag. En dat vond ik toch wel een beetje heftig omdat dat echt wel iets is waarvan ik denk, dáár zie je hoe die mechanismes dus niet goed werken, en je ziet dat het alweer nieuwe mensen creëert, nog wel uit dezelfde cohort zelfs. Dus ik wilde graag vragen, hoe gaan we daarmee om? En ja, hoe gaan we eigenlijk de burger centraal stellen, want dat hebben we natuurlijk ook vaak besproken. We willen graag verandering, we willen de burger centraal zetten en wij willen als stad en als gemeente faciliterend zijn. Ja, hoe gaan we dat doen met deze problematiek? Dat was de vraag. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel. U was de laatste spreker, en dan is het woord aan de wethouder. Wethouder MOORMAN: Dank u wel, voorzitter.
En voorzitter, niet alle leden van de raad of alle verschillende fracties hebben gesproken tijdens dit debat, maar dat neemt niet weg dat ik weet dat alle fracties zich zeer betrokken voelen bij dit onderwerp. Ik geloof niet dat er iemand hier te vinden is die niet ongelooflijk ontdaan is door wat naar boven is gekomen in het toeslagenschandaal en de impact die dat heeft gehad op individuele levens, mensen. Tot de dag van vandaag mensen met trauma's, mensen wantrouwen, is genoemd, echt ook nog wel met hele grote financiële, maar zeker ook psychische problemen. En we moeten ons ook realiseren dat dit waarschijnlijk ook nog een hele lange doorwerking zal hebben. Als ik de toeslagenschandaal ouders spreek, en ik spreek ze heel regelmatig gisteren nog de steungroep die is samengesteld uit mensen die werken bij de gemeente Amsterdam - dan geven ze mij keer op keer aan dat het een zo ongelooflijk gat in hun leven heeft geslagen en vooral op het moment dat je het gaat hebben over wat het heeft betekend voor hun kinderen. Dan houdt eigenlijk niemand het meer droog. En gisteren vertelde een moeder mij dat zij jarenlang het bed heeft gedeeld met haar dochter omdat er geen geld was, en op een gegeven moment heeft zij het matras maar doormidden moeten snijden om haar dochter dan in ieder geval een eigen plekje in haar eigen kamer te geven.
En over dat soort afschuwelijke verhalen hebben we het. Dus dit raakt heel diep. En ik vind het ook goed dat ik hoor van velen van u dat u die gesprekken ook blijft voeren met de slachtoffers, dat u zich daarvan laat doordringen dat dit nooit meer mag gebeuren, maar dat een overheid, als we daar niet goed genoeg oog voor hebben, dus tot dit soort dingen in staat is. En dat is precies waarom we dit rapport zijn gaan maken en dit onderzoek zijn gaan doen samen met de gemeente Almere en de gemeente Utrecht. Nou, ik vind het toch ook jammer dat wij de enige drie gemeenten zijn die dit onderzoek hebben gedaan, maar ik vind het wel heel erg noodzakelijk. De vorige gemeenteraad heeft dat ook bij grote meerderheid gesteund dat we dit gingen doen, omdat ik inderdaad vind dat, al zijn wij misschien niet de veroorzaker van dit enorme leed, dat dat nog niet wegneemt dat wij wel moeten nadenken hoe wij in de toekomst kunnen acteren op het moment dat wij weer zoiets zien gebeuren. En ik ben bang met de ingewikkeldheid en de complexiteit van het vangnet wat wij hebben gecreëerd voor mensen dat dat helaas niet is uitgesloten. En dat betekent dat ons wat te
16
Jaar
2021
Vergaderdatum 15 september 2021
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Raadsnotulen
R
doen staat. En ik denk dat dat rapport wat hier is neergelegd zeer waardevol is. We hebben het ook natuurlijk met vele anderen besproken, zeker met de professionals, ook met de ombudsman ben allen die betrokken zijn, en dat zullen we blijven doen. Voorzitter, ik dank dus de raad van harte dat zij dit zo tot zich hebben genomen, en ik hoop ook echt van harte dat u dat meeneemt in de komende jaren. En steeds als we het hebben over ook wat wij als beleid maken, dat we ons ook realiseren voor wie maken wij het beleid en wat is daar dan het effect van, en waar kan het misschien ook misgaan? Voorzitter, er zijn een aantal moties ingediend die ik ook, gezien de tijd, graag zou willen aflopen. En dat begint bij de drie moties die het lid Yemane heeft ingediend. Begin ik met motie 403 erkenning in beeld. Ik zei u al, we hebben die steungroep. Die is belangrijk, dus er gebeurt op dit moment ontzettend veel van mensen die ook hun verhalen met elkaar delen, die de verhalen naar voren brengen. Maar u gaf ook niet voor niks aan het begin van uw betoog wat ook Alleen tegen de staat, de documentaire, toch weer met u had gedaan. Dus ik denk dat het belangrijk is inderdaad dat mensen dit zelf ook in beeld kunnen brengen, om mensen zich daarvan te laten doordringen. Vorige week sprak ik nog met een slachtoffer en die zei, als u maar af en toe dertig seconden aan mij denkt.