1 DEF_Eindadvies Vertel het hele verhaal.pdf

De formatie en personeelskosten ontwikkelen zich vanaf 2024 tot het eerste jaar na opening als volgt: FORMATIE NSM (FTE’S) 50

45

40

35

30

per jaar. In alle verdere stukken hebben we dit afgerond naar circa 270.000. 25

20

JAAR

OPBOUW ORGANISATIE

2024

In 2024 vindt de besluitvorming over het museum plaats. Er is dan nog geen onafhankelijke museumorganisatie. Tegelijkertijd is er in de afgelopen jaren momentum ontstaan voor de oprichting van het museum. Om dit momentum niet verloren te laten gaan, adviseren wij in 2024, parallel aan de besluitvorming, te starten met onder andere de fondsenwerving en door te gaan met de aanloopprogrammering en het opbouwen en uitbreiden van het draagvlak voor het museum.

2025

Begin of midden 2025 wordt naar verwachting de zelfstandige museumorganisatie opgericht. Deze organisatie is verantwoordelijk voor fondsenwerving, het creëren en uitbreiden van draagvlak en de aanloopprogrammering voor het museum. Ook draagt het bij aan het ontwerp van het gebouw, het starten met de ontwikkeling van de museumorganisatie, de uitwerking van het museum-concept en het voorstel voor het kenniscentrum.

2026

Vanaf 2026 groeit de museumorganisatie in omvang. De afdelingen Programma en Onderzoek en Kennis vormen zich; ieder met een hoofd, dat als meewerkend voorman/vrouw optreedt. Publiek en Bedrijfsvoering vallen in deze fase direct onder de directie. Als de ontwerpfase van het museumgebouw voorbij is, start de organisatie met het voorbereiden van de inrichting van het gebouw.

2027

In 2027 start de bouw van het museum. De directie bewaakt samen met de betrokken overheden de voortgang van de bouw en toetst dit aan het museumconcept. Ondertussen ontwikkelt het museum zich online tot een goed vindbare plek voor iedereen met interesse in het Nederlandse slavernijverleden. Het team groeit verder in omvang en de afdeling Publiek komt erbij.

15

bedrijfsvoering

10

publiek onderzoek en kennis

5

programma directie / staf

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

FORMATIE NSM (LOONKOSTEN) € 3.000.000

€ 2.500.000

2028

In 2028 is het museum volop in aanbouw. De directie bewaakt de voortgang en toetst deze aan het museumconcept. Het museum manifesteert zich online en krijgt steeds meer bekendheid. De bedrijfsvoering van het museum wordt voorbereid. Denk hierbij aan de commerciële verhuur van ruimtes in het museum en de horeca in het museum, maar ook aan het opzetten van het systeembeheer en het ontwikkelen van personeelsbeleid.

2029

In 2029 nadert de bouw van het museum het einde en start de inrichting van het gebouw en het omliggende park. De directie bewaakt de voortgang en toetst deze aan het museumconcept. Het museum blijft zich online manifesteren en groeit in bekendheid. De aanloopprogramma staat nu in het teken van de naderende opening. De museumorganisatie maakt een groeispurt. In deze periode wordt alles afgerond om de opening van het museum voor te bereiden.

€ 2.000.000

€ 1.500.000

€ 1.000.000

bedrijfsvoering € 500.000

2030

publiek

Het Nationaal Slavernijmuseum opent haar deuren.

onderzoek en kennis programma directie / staf

€0 2024

122

Vertel het hele verhaal

2025

2026

2027

2028

2029

2030

123

Codes en normen Het Nationaal Slavernijmuseum moet zich aan drie landelijke codes houden die het Rijk en ook de gemeente als subsidievoorwaarde stellen. Dit zijn de Code Diversiteit en Inclusie, de Fair Practice Code en de Governance Code Cultuur. Niet verplicht, maar wel voor de hand liggend is om de CAO voor musea toe te passen. CODE DIVERSITEIT EN INCLUSIE Het is evident dat diversiteit en inclusie onderdeel zijn van het dna van het Nationaal Slavernijmuseum. De Code Diversiteit en Inclusie stelt dat zowel in samenstelling als in werkwijze gestreefd moet worden naar diversiteit en inclusie. Dit moet zich uiten in het programma dat het museum aanbiedt, het publiek, het personeel van het museum en de samenwerkingspartners. Dit heeft niet alleen betrekking op de samenstelling van de organisatie (werving en selectie), maar ook op de vaardigheid van de medewerkers om de code toe te passen in hun werk. FAIR PRACTICE CODE Werknemers en het netwerk van ZZP’ers dat bij het museum betrokken is, vormen het kapitaal van het museum. Goed werk– en opdrachtgeverschap moeten daarom hoog in het vaandel staan. Het museum onderschrijft daarom de kernwaarden van de Fair Practice Code. Dit betekent het redelijk betalen voor geleverde diensten. Dit geldt niet alleen voor de betaling van kunstenaars en zelfstandigen, maar ook voor het naleven van de CAO.

Voor het Nationaal Slavernijmuseum is het naleven van de CAO evident. De code vergt ook dat het personeel vaardig is in het toepassen van de code bij het inkopen van diensten en het werken met zelfstandigen.

GOVERNANCE CODE CULTUUR De bestuursvorm van het Nationaal Slavernijmuseum is waarschijnlijk het Raad van Toezichtmodel. Hierbij is het belangrijk dat het museum aan alle aanbevelingen van de Governance Code Cultuur voldoet. Dit betekent dat de Raad van Toezicht professioneel opereert, bewust is van zijn positie en taken en verantwoording aflegt over zijn handelen. Een bijzonderheid van het Nationaal Slavernijmuseum is dat het steunt op een breed ambassadeursnetwerk (zie hoofdstuk 3.3). Dit netwerk staat organisatorisch in verbinding met de topstructuur van het museum (bestuur en directie). Alleen op deze manier is de beoogde bottom-up approach te waarborgen. Te zijner tijd wordt duidelijker gespecificeerd wat dit precies betekent voor het bestuursmodel. AANSLUITEN BIJ HET MUSEUMREGISTER Om een breed publiek te bereiken, is het belangrijk dat bezoekers gebruik kunnen maken van een museumjaarkaart. Hiervoor moet het Nationaal Slavernijmuseum aangesloten worden bij het museumregister.

De toelatingscriteria voor aansluiting bij dit register richten zich op het hebben van statuten, een adequaat bestuur, een beleidsplan en een collectiebeleidsplan, professionele financiële verantwoording, veiligheid en toegankelijkheid voor bezoekers, goed collectiebeheer, (digitale) toegankelijkheid van de collectie, personeels- en vrijwilligersbeleid, een presentatieplan en beleid voor communicatie en educatie. Het Nationaal Slavernijmuseum kan zeker aan deze eisen voldoen, maar hiervoor is nog wel werk te verrichten, vooral als het gaat om een collectie- en presentatieplan. Om dit te realiseren is het belangrijk tijdig te beginnen en de benodigde expertise in te zetten.

MUSEUM CAO De Museum-CAO is de enige CAO die geldt voor de musea in Europees- Nederland en is van toepassing op meer dan vijftig musea. Alleen musea die lid zijn van de Museumvereniging kunnen zich aan de CAO verbinden. Lidmaatschap vereist dat een museum is ingeschreven in het Nederlands Museumregister en zo voldoet aan de Museumnorm. Deze norm baseert zich op de museumdefinitie van het International Council on Museums. Het Nationaal Slavernijmuseum kwalificeert als museum voor het Museumregister, en daarmee voor lidmaatschap van de Museumvereniging, waarmee het zich aan de Museum-CAO kan verbinden.

Het is evident dat diversiteit en inclusie onderdeel zijn van het dna van het Nationaal Slavernijmuseum. 124

Vertel het hele verhaal

125

4.2 Investering en exploitatie

Beschikbare dekking De gemeente Amsterdam en de rijksoverheid hebben in 2020 gezamenlijk € 8 mln. beschikbaar gesteld voor de voorbereidingsfase van het museum. Hierbinnen vallen onder meer alle personeelskosten van het projectteam, de extern ingehuurde adviseurs, het participatietraject en de tijdelijke programmering. In 2021 en 2022 is door de gemeente Amsterdam en de rijksoverheid € 58 mln. beschikbaar gesteld voor de oprichting van het museum. De inschatting is daarnaast (zie de toelichting hieronder) dat het museum maximaal € 11 mln. aan fondsenwerving kan ophalen. Vanuit de ruimte binnen de gemeentebegroting voor de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen verwachten wij verder een bijdrage van maximaal € 1 mln. en voor EU-, landelijke- en provinciale subsidies € 2 mln. In totaal bedraagt de beschikbare dekking daarmee € 80 mln.

We hebben onderzocht of het Nationaal Slavernijmuseum met de beschikbare middelen van €80 miljoen gerealiseerd kan worden. We concluderen dat dit mogelijk is. Er zullen dan wel keuzes gemaakt moeten worden met betrekking tot het kwaliteitsniveau en daarmee de uitstraling van het gebouw en/of het aantal vierkante meters. Dit sluit niet aan op het uitgangspunt van een iconisch en symbolisch gebouw van 9.000 m2 uit de verkenning en de ambitie voor het museum zoals we die in dit plan verwoorden en die wij in het participatietraject hebben opgehaald. Ons advies is daarom om de mogelijkheid te onderzoeken of er extra middelen beschikbaar kunnen worden gesteld door de gemeente Amsterdam en het Rijk om een gebouw met een hoge kwaliteit en uitstraling te realiseren; bijvoorbeeld door een unieke gebouwvorm en een extra investering in het materiaalgebruik. De indicatieve totale kosten hiervan zijn €105 mln. We verwachten dat het museum circa 270.000 bezoekers per jaar trekt. Hiervoor is een structurele dekking van € 8 mln. per jaar nodig vanaf 2030, die het liefst wettelijk wordt vastgelegd. 126

Vertel het hele verhaal

Werving en subsidies 18%

€ 80 mln

Rijk 41%

Gemeente 41%

TOTALE DEKKING Bijdrage Rijk voor voorbereiding

€ 4 mln.

Bijdrage gemeente voor voorbereiding

€ 4 mln.

Bijdrage Rijk voor museum

€ 29 mln.

Bijdrage gemeente voor museum

€ 29 mln.

Prognose ruimte duurzame investeringen (VJN 2023 gemeente)

€ 1 mln.

Prognose ruimte EU-, landelijke- en provinciale subsidies

€ 2 mln.

Prognose fondsenwerving inrichting en programmering

€ 11 mln.

Beschikbare dekking

€ 80 mln.

127

Fondsenwerving

Mogelijkheden voor het gebouw

Er is in samenspraak met adviesbureau Van Dooren een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van fondsenwerving voor het museum. Voor gevers is het het meest aantrekkelijk om bij te dragen aan een herkenbaar onderdeel van het gebouw dat te verbinden is met de verhalen die het museum vertelt. Daarom komt met name de inrichting van het museumgebouw in aanmerking voor financiering door middel van fondsenwerving. Bijvoorbeeld een bijdrage aan de vaste tentoonstelling, ook de aanloopprogrammering komt in aanmerking om via fondsen te financieren. Van Dooren geeft de volgende prognoses af:

We hebben onderzocht wat voor type gebouw gerealiseerd kan worden met de voor het museum beschikbare middelen. Met het budget dat op dit moment beschikbaar is, zal bespaard moeten worden op het aantal vierkante meters. Ook moet er dan gekozen worden voor een museum met minder uitstraling; het is dan bijvoorbeeld niet mogelijk om een gebouw te maken met een unieke gebouwvorm. De besparing op het aantal vierkante meters zal gevolgen hebben voor de beschikbare ruimte voor een aantal belangrijke functies zoals het kenniscentrum; de reflectieruimtes en de ruimte voor het kindermuseum. Deze ruimtes zullen kleiner gemaakt moeten worden of zullen zelfs helemaal moeten vervallen.

GEEFGROEP

BIJDRAGE VOOR INRICHTING

BIJDRAGE VOOR PROGRAMMERING

BIJDRAGE VOOR EXPLOITATIE (JAARLIJKS)

Bedrijfssponsoren

€ 2 tot 6 mln.

-

€ 0,15 tot € 0,55 mln.

Loterij

€ 1,5 tot 2,5 mln.

-

-

Fondsen

€ 1 tot 1,75 mln.

€ 1 tot 2,5 mln.

€ 0,3 tot € 0,45 mln.

Particulieren

€ 1,5 tot 2 mln.

€ 0,1 tot 0,5 mln.

€ 0,1 tot € 0,18 mln.

Totaal (o.b.v. gemiddelde bijdrage)

€ 9.125.000

€ 2.050.000

€ 865.000

De inschatting volgens deze prognoses is dat het museum ca. € 11 mln. aan fondsen kan werven voor de inrichting en programmering. Na de opening is de inschatting dat het museum jaarlijks maximaal € 865.000 aan fondsen kan werven.

Daarnaast adviseren we de gemeente, zoals ook toegelicht in hoofdstuk 4.3 Museum­concept, om een park te realiseren. Een park maakt het Nationaal Slavernijmuseum compleet en draagt ook bij aan de kwaliteit van het gebouw. Een combinatie van een park met museum leidt bovendien tot een vergroting van het draagvlak en mogelijkheden van divers gebruik voor alle direct omwonenden en inwoners van Amsterdam. Het park vormt nu geen onderdeel van de investeringsraming. Voor het park is een extra investering van naar verwachting € 8 mln. nodig.

Onderbouwing investeringskosten KOSTEN

ADVIES KWARTIERMAKERS

Voorbereidingskosten

6

6

Museumorganisatie

12

15*

Gebouw

56

76*

Inrichting

6

8*

Totale investering

80

105

Dekking

80

80

Verwachte kosten park

8

8

Bedragen in miljoen euro. *Indicatieve bedragen

128

Vertel het hele verhaal

129

Een krachtig gebaar door een hoogwaardige uitstraling Gezien het uitgangspunt uit de verkenning om een prominent en iconisch gebouw te maken van 9.000 m2, adviseren wij de gemeente en het Rijk om te onderzoeken of extra budget voor de bouw gevonden kan worden. Zodat het museum straks gehuisvest kan worden in een gebouw met een hoge kwaliteit en uitstraling en met voldoende vierkante meters voor de gewenste functies. Voor de erkenning en herkenning van het slavernijverleden is een zichtbaar en krachtig gebaar belangrijk. Het museum is bij voorkeur gevestigd in een waardig en herkenbaar gebouw met een symbolische betekenis voor velen. Ook is het belangrijk dat er een beleving in en rond het gebouw ontstaat – bijvoorbeeld door een bijzondere gebouwvorm – die bezoekers trekt en waarvoor mensen willen terugkomen. Om dit te bereiken is een gebouw met een hoogwaardige en iconische uitstraling belangrijk. De indicatieve totale kosten voor de oprichting van het museum en een gebouw van 9.000 m2 met een dergelijke uitstraling zijn € 105 mln. Hiermee wordt het bijvoorbeeld mogelijk om een gebouw met een unieke vorm te realiseren en kan extra geïnvesteerd worden in het materiaalgebruik.

Exploitatie vanaf opening In de toekomst - na de oplevering van het gebouw - zal de stichting die het Nationaal Slavernijmuseum gaat exploiteren verantwoordelijk zijn voor het onderhoud (en de vervanging) van de museuminrichting zoals bijvoorbeeld vitrines voor vaste en tijdelijke presentaties, andere specifieke museumonderdelen en de vaste en losse gebruikersinrichting (tafels, stoelen etc.). Voor de verdeling van de verantwoordelijkheden voor het onderhoud aan de toekomstige inrichting is als bijlage bij het PvE een voorbeeld-demarcatielijst opgenomen. Wij hebben de exploitatie van het museum na opening op basis van een groot aantal uitgangspunten geraamd op € 13 mln. p.j. Hieronder geven wij weer hoe de exploitatie is opgebouwd en welke uitgangspunten daaraan ten grondslag liggen. Eén daarvan is de aanname van circa 270.000 bezoekers op jaarbasis.

€ 13 mln.

Eigen inkomsten 40%

Subsidie 60%

Het jaarlijks exploitatietekort komt met 60% van de totale omzet neer op een bedrag van € 8 mln. vanaf 2030. Dit is de jaarlijkse subsidiebehoefte na opening. Als kwartiermakers adviseren wij om het jaarlijkse exploitatietekort van € 8 mln. vanuit de gemeente Amsterdam en het ministerie van OCW beschikbaar te stellen. Op Rijksniveau zou dit bijvoorbeeld kunnen door het Nationaal Slavernijmuseum op te nemen in het rijksmuseale stelsel of een functie te creëren in de culturele basisinfrastructuur (zie hiervoor het kader in hoofdstuk 2.3). Bij de gemeente Amsterdam zou het Nationaal Slavernijmuseum gefinancierd kunnen worden door het op te nemen in het Kunstenplan. Het zou bijvoorbeeld toegevoegd kunnen worden aan de zeven grote culturele instellingen die onder directe verantwoordelijkheid van de gemeente vallen, gezien het verwachte nationale en internationale bereik van het museum.

2029

2030 (OPENING)

2031

2032

Lasten

8

13

13

13

Baten

0

5

5

5

Saldo

-8

-8

-8

-8

Bedragen in miljoen euro.

130

Vertel het hele verhaal

131

Exploitatieraming

BATEN

132

LASTEN

Inkomsten uit kaartverkoop

€ 2.859.800

Omzet horeca

€ 900.000

Omzet winkel

€ 400.00

Inkomsten zaalverhuur

€ 45.000

Bijdragen bedrijfssponsoren

Huisvestingskosten

€ 2.822.000

Kantoorkosten

€ 770.000

Kosten horeca

€ 765.000

Kosten winkel

€ 360.000

€ 350.000

Kosten zaalverhuur

€ 40.500

Bijdragen particulieren/vrienden van

€ 140.000

Personeelskosten

€ 4.317.848

Bijdragen fondsen

€ 375.000

Programmering

€ 700.000

Subsidies (60%)

€ 7.911.080

Collectie

€ 400.000

Totaal

€ 12.980.880

Educatie

€ 400.000

Participatie

€ 400.000

Kenniscentrum

€ 400.000

Netwerkmuseum

€ 400.000

Digitaal museum

€ 200.000

Communicatie en marketing

€ 200.000

Fondsenwerving

€ 250.000

Reserves en weerstandsvermogen (5%)

€ 605.532

Totaal

€ 12.980.880

Vertel het hele verhaal

133

4.3 Architectenselectie

De keus van architect en adviseurs Wij hebben een voorstel gedaan voor de wijze waarop de architect en adviseurs van het museum gekozen kunnen worden op een manier die bij dit museum past. In de bij dit plan gevoegde Inkoopstrategie lichten we dit uitgebreid toe. Voor de selectie van de juiste architect (en de adviseurs) vinden we het belangrijk dat een architect wordt geselecteerd met referentieprojecten van gerealiseerde en betekenisvolle gebouwen. Ook moet de architect kennis hebben van het slavernijverleden en door diverse gemeenschappen (trans-Atlantisch en IndischOceanië etc.) als een geschikte vertegenwoordiger worden gezien. Verder moet het mogelijk zijn dat een ervaren architect samenwerkt met jonge (vernieuwende) architecten. De selectieprocedure wordt zo vormgegeven dat zij toegankelijk en open is in taal en opzet, waarbij op voorhand niemand wordt uitgesloten. Ook is het belangrijk om te streven naar een divers en inclusief team van architect en adviseurs. De ondersteunende en technische adviseurs dienen kennis te hebben van de Nederlandse bouw, wet en regelgeving. Deze uitgangspunten kunnen ertoe leiden dat er een ontwerpend architect en een uitvoerend architect komt. De ontwerpend architect maakt het schetsontwerp en het voorlopig ontwerp, terwijl de uitvoerend architect de detaillering verzorgt voor een definitief ontwerp, bestek en begroting.

Opdracht­gevers

Ontwerpend architect

Voor het waardige, toegankelijke gebouw van het Nationaal Slavernijmuseum is de keuze voor een architect een hele belangrijke stap. Onze ideale architect heeft kennis van het slavernijverleden en wordt door diverse gemeenschappen als geschikte vertegenwoordiger gezien. Het is daarbij belangrijk dat het museum door een divers en inclusief team ontworpen wordt en het moet mogelijk zijn dat een ervaren architect samenwerkt met een jonge, talentvolle architect. 134

Vertel het hele verhaal

Uitvoerend architect en adviseurs

Als eerste stap is een keuze nodig over de selectie van de ontwerpend architect.. Wij stellen voor om dit via een internationale ontwerpcompetitie te doen en een vakjury aan te stellen.

135

Voor de uitvoerend architect met adviseurs adviseren wij dat deze worden geselecteerd via een EU-aanbesteding. Voor het ontwerptraject zien wij de volgende adviseurs voor ons:

ONTWERPEND ARCHITECT

UITVOEREND ARCHITECT EN ADVISEURS

•

Gebouw

•

Uitvoerend architect

•

Vaste inrichting

•

Ontwerpcoördinator

•

Buitenruimte

•

Installatieadviseur

•

Bouwkostenadviseur

•

Bouwfysisch adviseur

•

Akoestisch adviseur

•

Toegankelijkheid adviseur

•

Constructeur

•

Museum adviseur

Architectenselectie van het NMAAHC Aan een keuze voor een geschikte architect voor het museumgebouw van het NMAAHC ging een lang en zorgvuldig selectieproces vooraf. Een commissie bestaande uit een diverse samenstelling van mensen (waaronder naast museum professionals en architecten, ook historici en vertegenwoordigers uit de gemeenschap) beoordeelde zes verschillende ontwerpen. Deze ontwerpen werden ter informatie en advies voorgelegd aan het publiek. De selectiecommissie nam het advies van het publiek mee in haar afweging. Daarnaast werd beoordeeld op de expertise en kwaliteit van de gezochte architect, en was het ook belangrijk dat de architect een sterk begrip bezat van de missie en visie van het toekomstige museum. Uiteindelijk werd het architectenbureau Freelon Adjaye Bond/SmithGroup geselecteerd om het NMAAHC te ontwerpen met David Adjaye als hoofdarchitect. Het bureau werd o.a. gekozen vanwege zijn innovatieve en doordachte benadering, ervaring en kennis van de Afro- Amerikaanse geschiedenis. Freelon Adjaye Bond/SmithGroup speelde een belangrijke rol bij de vertaling van de missie van het museum naar een fysiek ontwerp. In nauwe samenwerking met het NMAAHC-team werd ervoor gezorgd dat het gebouw zelf een krachtig en iconisch statement is geworden, met symbolische elementen en ruimten die de tentoonstellingen en programmering van het museum aanvullen.

Zo is het NMAAHC niet alleen een museum over de Afro-Amerikaanse geschiedenis, maar gemaakt door mensen uit de Afro-Amerikaanse gemeenschap waardoor het de kracht uitdraagt van deze cultuur en mede onderdeel wordt van hun geschiedenis.

NMAAHC in Washington, D.C. Foto: David Brandwagt

136

Vertel het hele verhaal

137

Goed opdrachtgeverschap

Stappenplan

De gemeente Amsterdam heeft aangeboden om mede namens het Rijk het opdrachtgeverschap voor de realisatie van het gebouw op zich te nemen. Goed opdrachtgeverschap is cruciaal voor de realisatie van een geslaagd museumgebouw. Om een goede uitvoering van de bouw te waarborgen zijn wij voorstander van een traditionele bouworganisatie. Hierbij is de opdracht verantwoordelijk voor het maken van een ontwerp en de uitvoering. De voordelen van een traditionele bouworganisatie (o.a. inspraak, flexibiliteit en betrokkenheid opdrachtgever) wegen zwaarder dan de nadelen (verantwoordelijkheid opdrachtgever over ontwerp en uitvoering). Daarnaast heeft de gemeente zelf de kennis en expertise in huis om de rol opdrachtgever in te vullen bij een traditionele contractvorm.

Als de gemeente zich kan vinden in de aanpak die wij voorstellen is de volgende stap het maken van een uitwerking van de selectieleidraden voor architect en adviseurs. Hieronder vatten we samen hoe de architectenselectie wat ons betreft kan plaatsvinden.

De traditionele bouworganisatie betekent dat de opdrachtgever zelf de adviserende bureaus contracteert. De opdrachtgever werkt in eigen beheer het ontwerp voor het gebouw uit tot en met het bestek. Vervolgens besteedt de opdrachtgever het werk aan. Er worden bouwers uitgenodigd om in te schrijven op het uitgewerkte ontwerp. Op basis van de Economisch Meest Voordelige Inschrijving (EMVI) wordt uiteindelijk een aannemer geselecteerd. Bij een traditionele bouworganisatie zijn de sturingsmogelijkheden voor de opdrachtgever maximaal. De opdrachtgever, in dit geval de gemeente, stuurt direct de adviseurs aan. Er zijn gescheiden contracten tussen opdrachtgever en adviseur en aannemer. Bij de afronding en overgang naar vervolgfasen, bijvoorbeeld van voorlopig naar definitief ontwerp, voorziet de opdrachtgever het ontwerp meestal van een externe bouwkostenraming.

ONTWERPCOMPETITIE

EU-AANBESTEDING

FASE 1 Geschiktheid

Longlist met gegadigden door beoordeling aanmeldingen o.b.v. ingezonden referentieprojecten

Long list met gegadigden door beoordeling aanmeldingen o.b.v. ingezonden referentieprojecten

FASE 2 Selectie

Shortlist (max. 5) door beoordeling vakjury van de visie op de opgave

Shortlist (max. 5) door beoordeling selectiecommissie van de visie op de samenwerking

FASE 3 Gunning

Winnaar door beoordeling (vakjury en publiek) vijf schetsontwerpen

Winnaar door beoordeling selectiecommissie vijf plannen van aanpak

Ontwerpend architect

Uitvoerend architect

Ook de aannemer wordt gestuurd en gecontroleerd door de opdrachtgever. Hierdoor houdt de opdrachtgever gedurende het gehele proces zeggenschap en kan er zo nodig bijsturing plaatsvinden.

Ontwerpend en uitvoerend architect Wij zien voordelen in het werken met een ontwerpend en een uitvoerend architectenbureau. De ontwerpcompetitie wordt zuiverder en helderder doordat de selectiecommissie zich uitsluitend kan bezighouden met de beoordeling van de visie en het ontwerp. Dit draagt bij aan het draagvlak voor het ontwerp dat uiteindelijk wordt gekozen. Door vervolgens een uitvoerend architect te kiezen die op de hoogte is van de Nederlandse (bouw)regelgeving wordt ook de kwaliteit van de uitvoering gewaarborgd.

138

Vertel het hele verhaal

139

Nawoord

In dit plan namen wij u mee op de letterlijke en spreekwoordelijke reis die wij het afgelopen jaar mochten maken. Het was een bewogen, om niet te zeggen, life changing jaar. Een jaar waarin we ons op verschillende manieren en op verschillende plekken in de wereld ontzettend welkom en gedragen voelden. Bij de duizenden mensen die we spraken en ons hun persoonlijke en aangrijpende verhalen toevertrouwden, soms voor het eerst in hun leven. Maar ook bij de tientallen musea, erfgoedinstellingen, wetenschappelijke instituten, maatschappelijke organisaties en grassroots organisaties die we bezochten en hun kostbare kennis met ons deelden. Daarmee toonden zij niet alleen vertrouwen in ons, maar vooral geloof in het nut en de noodzaak van het Nationaal Slavernijmuseum. Dat vertrouwen, de openheid en kwetsbaarheid en de bereidwilligheid om te delen, verhalen en kennis, emotioneerde, inspireerde en motiveerde ons steeds weer en sterkte ons in onze missie. Het afgelopen jaar is er veel gebeurd en hebben we met elkaar heel veel verschillende stappen gezet. Soms zichtbaar, soms subtiel, soms flink, soms klein. Het zijn al die stappen bij elkaar die ons leidden naar dit concrete plan voor de oprichting en realisatie van het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam.

Er ligt nu een grote verantwoordelijkheid bij de gemeente Amsterdam en de Rijksoverheid, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het bijzonder. Zij nemen op basis van dit plan een besluit over de oprichting van het museum en de vervolgstappen. Belangrijke stappen waaronder een voorstel voor de museumorganisatie, het museumconcept, de voortdurende participatie, de locatie van het museum en de structurele financiële middelen die nodig zijn voor de stabiliteit van het museum op de lange termijn.

140

Vertel het hele verhaal

141

In de vele gesprekken die wij voerden, merkten en voelden we dat bij velen de behoefte aan dit museum groot en dringend is. Als kwartiermakers roepen we de gemeente en het Rijk dan ook op om voortvarend door te werken aan de oprichting van het Nationaal Slavernijmuseum. Nu is de tijd om dit museum, waar velen decennia lang met ziel en zaligheid voor strijden, te realiseren. Nu is ook de kans om de volledige, waarachtige verhalen van het Nederlandse slavernijverleden te vertellen, op alle mogelijke manieren, en zo de geschiedenis aan te vullen. Dankzij de verschillende sterke initiatieven, ideeën en ambities van velen die ons voorgingen, is er de afgelopen jaren momentum ontstaan rondom de oprichting van het museum. Momentum waardoor onder andere wij de volgende stappen konden zetten richting de realisatie van het museum. Om dit momentum vast te houden, informeren we de volgende fase graag iedereen die we gesproken over de uitkomsten van het participatietraject en de voorstellen in dit plan. Ook zetten we graag de aanloopprogrammering voort en starten we met de fondsenwerving voor het Nationaal Slavernijmuseum. Met zegt weleens: ‘Het is niet de reis, maar het gezelschap dat belangrijk is’ en niets is minder waar. Als kwartiermakers trokken we anderhalf jaar lang heel intensief met elkaar op.

Een relatie die door de thematiek van het project, slavernij, zoveel meer en intenser is geworden dan sec een werkrelatie. Het heeft ervoor gezorgd dat wij ons werk nog beter konden doen, samen. Gezamenlijk zijn we in ons werk ook voortdurend ondersteund door een betrokken, gepassioneerd, kundig en representatief team binnen de gemeente Amsterdam en het Ministerie van OCW. Het zijn ook hun schouders waarop we staan. Met de oplevering van dit plan ronden we het eerste deel van onze bijzondere, intensieve en levensbepalende reis af. We hebben ons uiterste best gedaan om de ideeën en behoeftes voor het museum goed te verwoorden, en hopen oprecht dat eenieder die wij spraken en ons inspireerde en informeerde zich hierin herkent. Trots en met hernieuwde inspiratie en energie maken we ons op voor de volgende fase, waarin de besluitvorming en vervolgstappen voor het Nationaal Slavernijmuseum centraal staan. Het is een ware eer en een levensbepalende ervaring om aan dit bijzondere museum te mogen werken. Peggy Brandon John Leerdam David Brandwagt

Participatiebijeenkomst Den Haag. Foto: Jassir Goedkroon

142

Vertel het hele verhaal

143

BIJLAGE 1: bronvermelding Documenten bij Vertel het hele verhaal - Plan voor de oprichting en bouw van een Nationaal Slavernijmuseum: • Participatieverslag Nationaal Slavernijmuseum • Bijlage 1 Locatieadvies • Bijlage 2 Programma van Eisen • Bijlage 3 Architectenselectie

Externe onderzoeken en adviezen: • Haalbaarheidsonderzoek Financiering Nationaal Slavernijmuseum Van Dooren Advies • Beschrijving van de personele organisatie van het Nationaal Slavernijmuseum Advies Siebe Weide • Advies marketingbureau HERC over de positionering van Nationaal Slavernijmuseum • Advies Lowrey Foley McClane (LFMC) over de invulling van de aanloop programmering voor het Nationaal Slavernijmuseum

Tyrone Brunken, tijdens optocht eerherstel Tula, Curacao, oktober 2023. Foto: Peggy Brandon

144

Vertel het hele verhaal

145

Colofon Bestuurlijk opdrachtgevers Touria Meliani, wethouder Kunst en cultuur, Inclusie en anti-discriminatiebeleid Fleur Gräper-van Koolwijk, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ambtelijk opdrachtgevers Max van Engen (directie Economische Zaken en Cultuur) Christianne Mattijssen (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) Redactie Julia Dikenzo Leka, Mara Jong Kon Chin, Geert de Jong, Bianca Samethini, Thomas van Swaaij en Felix Welsink Eindredactie/productiebegeleiding Delana ’t Zand Vormgeving BUROBRAAK, design for social impact

In dit plan zijn beelden opgenomen, die gemaakt zijn tijdens de verschillende publieksbijeenkomsten. In het aanmeldformulier en ook aan het begin van iedere bijeenkomst hebben we steeds vermeld dat er tijdens de bijeenkomst foto’s/opnamen werden gemaakt, bedoeld voor publicatiedoeleinden en om toestemming hiervoor gevraagd. De meeste deelnemers hebben hun toestemming verleend. Een enkeling die bezwaar maakte hebben we door middel van een zichtbare sticker buiten beeld gehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of op een andere manier gebruikt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Amsterdam.

146

Vertel het hele verhaal

147

Start Start verzelfstandiging verzelfstandiging en en opbouw opbouw museale museale organisatie organisatie Instemming Instemming Amsterdamse Amsterdamse gemeenteraad gemeenteraad metmet initiatiefvoorstel initiatiefvoorstel EenEen stapstap naarnaar verdere verdere verkenning verkenning van van het het Amsterdamse Amsterdamse slavernijverleden slavernijverleden van van de raadsleden de raadsleden Blom Blom (GL), (GL), Duijndam Duijndam (SP)(SP) en Mbarki en Mbarki (PvdA). (PvdA).

Besluitvorming Besluitvorming Amsterdamse Amsterdamse gemeenteraad gemeenteraad

Architectenselectie Architectenselectie

Start Start definitiefase: definitiefase: driedrie kwartiermakers kwartiermakers werken werken de verkenning de verkenning verder verder uit tot uit tot eeneen inhoudelijke inhoudelijke invulling invulling van van het het museum museum en en eeneen bijpassende bijpassende locatie. locatie.

Ontwerp Ontwerp enen vergunningentraject vergunningentraject

Werken Werken aanaan eeneen gezamenlijke gezamenlijke verkenning: verkenning: beoordelingscommissie beoordelingscommissie onder onder leiding leiding van van Kathleen Kathleen Ferrier Ferrier buigt buigt zichzich overover veertien veertien plannen plannen en brengt en brengt het het advies advies Historisch Historisch besef, besef, vruchtbare vruchtbare toekomst toekomst uit aan uit aan het het college college van van Amsterdam. Amsterdam.

Verkenningsfase: Verkenningsfase: het het college college geeft, geeft, conform conform advies advies van van de beoordelingsde beoordelingscommissie, commissie, opdracht opdracht aan aan NiNsee, NiNsee, IZI Solutions IZI Solutions en Museum en Museum zonder zonder Muren Muren om om gezamenlijk gezamenlijk de verkenning de verkenning te doen. te doen.

Bouw Bouw g ri n me g Door lopende program erin m Door lopende program

Overhandiging Overhandiging eindrapport eindrapport en gezamenlijk en gezamenlijk advies: advies: de drie de drie partijen partijen overhandigen overhandigen het het eindrapport eindrapport MetMet de kracht de kracht van van de voorouders. de voorouders. De Amsterdamse De Amsterdamse Kunstraad Kunstraad en Raad en Raad voorvoor Cultuur Cultuur brengen brengen eeneen positief positief advies advies uit, uit, waarin waarin o.a.o.a. geadviseerd geadviseerd wordt wordt om om ookook het het Nederlands Nederlands slavernijslavernijverleden verleden in Indisch-Oceanië in Indisch-Oceanië te belichten. te belichten.

Participatie Participatie en en opleveren opleveren producten producten door door kwartiermakers kwartiermakers

Inrichten Inrichten museum museum enen tentoonstellingen tentoonstellingen

Opening Opening Nationaal Nationaal Slavernijmuseum Slavernijmuseum

2030 2030 148

Vertel het hele verhaal

149

www.amsterdam.nl/diversiteit/nationaal-slavernijmuseum