02 Bestuurlijk rapport Toegankelijkheid van buurthuizen

Complicerende factor bij het toegankelijk maken van de buurthuizen is dat slechts een beperkt deel van de buurthuizen eigendom is van de gemeente, te weten ongeveer 30%. Het merendeel van de buurthuizen is in eigendom van derden (70%). Momenteel investeren Maatschappelijke Voorzieningen (MV) en Gemeentelijk Vastgoed (GV) niet in panden van derden. Het is formeel namelijk de verantwoordelijkheid van de eigenaar van de gebouwen om bouwkundig te investeren in fysieke toegankelijkheid. Als de gemeenteraad écht werk wil maken van toegankelijkheid van alle buurthuizen in zowel gemeentelijke als panden van derden, is het noodzakelijk dat hieraan prioriteit wordt gegeven. Dit betekent dat er beleid moet worden ontwikkeld voor investeringen in eigen en panden van derden en dat er structureel, fors meer middelen beschikbaar moeten komen voor het verbeteren van de toegankelijkheid van al deze gebouwen. Het college zorgt met een incidenteel budget van €540.000 in 2026 voor een eerste impuls voor verbetering van deze toegankelijkheid.

21

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

2.3 Faciliteer oplossingen Het college neemt deze aanbeveling gedeeltelijk over. Dat wil zeggen we nemen de aanbeveling waar het gaat over het faciliteren van oplossingen, maar niet waar het gaat om financieren hiervan vanuit subsidieverordening sociale basis. Als voor alle buurthuizen de informatie is ingevuld is door middel van de toolkit toegankelijke communicatie hebben we stedelijk een overzicht van de stand van zaken op het gebied van fysieke toegankelijkheid van de buurthuizen. Op basis daarvan kunnen stadsdelen een belangrijke rol spelen in het identificeren van eventuele gemakkelijk te realiseren verbeteringen. De Subsidieverordening Sociale Basis Amsterdam 2025 ondersteunt activiteiten die sociale samenhang, participatie en inclusie versterken. Investeringen in toegankelijkheid vallen onder andere regelingen, zodat middelen gericht blijven op het versterken van de sociale basis. Het college hecht waarde aan dit onderscheid om beide doelen effectief te ondersteunen. Stadsdelen kunnen subsidiepartners stimuleren om binnen hun eigen verantwoordelijkheid verbeteringen door te voeren. Daar waar onvoldoende budget worden buurthuizen gewezen op de mogelijkheid in 2026 extra subsidies voor het vergroten van de toegankelijkheid aan te vragen.

Aanbeveling 2: Eind 2026 zullen we de gemeenteraad via een raadsinformatiebrief informeren over de voortgang van de toegankelijkheid van de buurthuizen. Aanbeveling 3: formaliseer en systematiseer werken aan toegankelijkheid Het college neemt deze aanbeveling deels over. Het college is van mening dat de rollen en taken rondom buurthuizen en maatschappelijke voorzieningen grotendeels duidelijk zijn. De samenwerking tussen de centrale stad, stadsdelen, maatschappelijke organisaties is goed georganiseerd en eenduidig ingericht voor panden die gemeentelijk eigendom zijn. Met belangenbehartigers en maatschappelijke partners voert de gemeente regelmatig overleg waar signalen doorgegeven kunnen worden. Amsterdammers kunnen met klachten of signalen rond toegankelijkheid terecht via onder andere 14020. We zullen dit duidelijk communiceren naar de huurders en gebruikers. Het college ziet daarom geen noodzaak een apart meldpunt in te richten. Het college erkent dat toegankelijkheid binnen alle rollen en taken nog meer aandacht verdient. Toegankelijkheid kan nadrukkelijker worden meegenomen in de bestaande ambities, criteria, verantwoordelijkheden en processen, zodat het een integraal onderdeel wordt van het beheer, gebruik en onderhoud van buurthuizen.

Het college wil daarom inzetten op het versterken van bewustwording en samenwerking rondom toegankelijkheid binnen de bestaande structuren. Het college ondersteunt het opstellen van heldere eisen voor herkenbaarheid, fysieke toegankelijkheid (NEN 9120) en (digitale) communicatie, zodat bestaande en nieuwe locaties aan duidelijke standaarden voldoen. Financieringsmogelijkheden en ondersteuning bij verbeteringen zijn cruciaal om partners te helpen concrete stappen te zetten, zonder dat dit ten koste gaat van andere prioriteiten binnen de sociale basis. Het college benadrukt daarom nogmaals, dat aanvullende financiering noodzakelijk is om structurele verbeteringen in toegankelijkheid te realiseren. Om in 2026 een flinke slag te maken in het beter toegankelijker maken van buurthuizen stelt het college in 2026 €540.000 vanuit incidentele middelen beschikbaar. Het grootste deel van dit budget (€ 400.000 miljoen) wordt in 2026 een

22

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

geoormerkt subsidiebudget dat specifiek bestemd is voor het subsidiëren van projecten voor het vergroten van de toegankelijkheid van buurthuizen. Aanbeveling 3: Eind 2026 zullen we de gemeenteraad via een raadsinformatiebrief informeren over de voortgang van de toegankelijkheid van de buurthuizen. Aanbeveling 4: werk aan verschillende vormen van toegankelijkheid 4.1 Behoud wat goed gaat Het college neemt deze aanbeveling over. De stadsdelen werken nauw samen met maatschappelijke organisaties om de toegankelijkheid in de sociale basis verder te verbeteren. Hierbij is leidend wat deze organisaties nodig hebben. Om dit proces te versterken, wordt zoals bij aanbeveling 2 aangegeven een helder overzicht opgesteld van de toegankelijkheid en beschikbare voorzieningen per locatie met behulp van de toolkit toegankelijke communicatie. Daarnaast willen we inspirerende voorbeelden en praktische oplossingen van organisaties delen met alle partners. Vanuit de directie Jeugd, Zorg en Diversiteit is er stedelijke coördinatie op het dossier toegankelijkheid vanuit implementatie van het VN-verdrag handicap. Het stedelijke team Coördinatie toegankelijkheid voert de stedelijke subsidieregeling vergroten sociale en fysieke toegankelijkheid van Amsterdam in 2025 en 2026 uit. Buurthuizen kunnen als gebruikers met toestemming van de eigenaar van de panden subsidie aanvragen.

Daarnaast worden door het stedelijk team Coördinatie toegankelijkheid kennis en ervaringen intern en extern onderling gedeeld. Concrete voorbeelden hiervan zijn het gebruiken van de toolkit toegankelijke communicatie in samenwerking met externe partners die nu opgepakt wordt door diverse interne directies van de gemeente en het hanteren van de NEN 9120 als uitgangspunt bij fysieke toegankelijkheid. 4.2 Leer van wat werkt Het college onderschrijft deze aanbeveling. Wij zien het delen van kennis en ervaringen als een belangrijk instrument. Over fysieke toegankelijkheid wordt veel kennis gedeeld tussen Gemeentelijk Vastgoed en de directie Maatschappelijke Voorzieningen en de stadsdelen. Daarnaast vindt er regelmatig overleg plaats tussen deze organisatieonderdelen waarin ontwikkelingen rond buurthuizen gezamenlijk worden besproken. Vanaf 2026 wordt gestart met ervaringsonderzoek in de sociale basis, waardoor ook ervaringen van gebruikers meer systematisch kunnen worden meegenomen in deze gesprekken. De referentienormen voor buurthuizen en buurtkamers zijn in 2024 geactualiseerd (https://openresearch.amsterdam/nl/page/112089/amsterdamse-referentienormenmaatschappelijke-voorzieningen-juni-2024). Deze normen zijn een hulpmiddel en bieden een nuttig kader bij verdichting en nieuwbouw. Het bepalen van de lokale opgave blijft maatwerk.

Onderdeel van de volgende herijking is een evaluatie. 4.3 Werk aan laaghangend fruit Het college neemt deze aanbeveling over. Het college ziet een paar aandachtspunten die als 'laaghangend fruit’ gezien kunnen worden: Verbeteren (digitale) toegankelijkheid aanbod sociale basis Gemeente en welzijnsorganisaties werken samen aan betere vindbaarheid van het activiteiten-aanbod in de sociale basis sociaal. Een gezamenlijk uitgevoerd onderzoek laat zien dat een klassieke sociale kaart onvoldoende aansluit bij de behoeften van

23

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

inwoners. Daarom wordt ingezet op de realisatie van de Digitale Voordeur: een gebruikersvriendelijk digitaal platform dat Amsterdammers ondersteunt via slimme technologie in het vinden het best passende aanbod, ondersteuning of hulp. Hierbij staat de vraag en gebruikerservaring van de Amsterdammer centraal om een laagdrempelig en toegankelijk platform te realiseren. Met landelijke IZA-financiering is dit jaar gestart met de eerste fase: kleinschalige ontwikkeling en praktijktoetsing met inwoners en professionals, waaronder sociale basis, buurtteams, ggz en huisartsen. Vanaf 2027 volgt een stapsgewijze opschaling naar een stedelijk, integraal platform. Daarnaast hebben de welzijnsorganisaties binnen de sociale basis de ambitie uitgesproken om één gezamenlijke online vindplaats voor het sociaal basisaanbod (WijkConnect) te realiseren. Deze keuze helpt versnippering van websites van aanbieders te voorkomen en ondersteunt het gezamenlijke traject van de Digitale Voordeur. Informatie en communicatie over fysieke toegankelijkheid Het college werkt sinds 2024 nauw samen met Amsterdam&Partners (A&P), Cliëntenbelang Amsterdam (CBA), stichting Accessibility aan de toolkit toegankelijke communicatie. A&P heeft deze toolkit voor musea en evenementen in de UITAgenda ontwikkeld. De toolkit bevordert herkenbare en begrijpelijke communicatie.

Deze toolkit wordt momenteel verder uitgewerkt en de symbolen set uitgebreid. Deze symbolen en de toolkit kunnen worden ingezet bij onder andere sportaccommodaties en sportactiviteiten. Bij de uitwerking van het nieuwe evenementenbeleid worden de mogelijkheden onderzocht om het gebruik van deze toolkit te verplichten. Het college wil zoals eerder aangegeven de toolkit Toegankelijke Communicatie in 2026 ook inzetten bij de buurthuizen. Dit helpt organisaties om informatie begrijpelijk en toegankelijk te maken. Fysieke toegankelijkheid: Het college zet zich in voor een stedelijk beleid waarin toegankelijkheid van gebouwen en voorzieningen nadrukkelijker benoemd wordt. Gebouwen: Het college wil we eenduidige toegankelijkheidseisen opstellen en hierin eenvoudige aanpassingen zoals het plaatsen van drempelhulpen opnemen. Maatschappelijke organisaties die onvoldoende middelen hebben kunnen worden gewezen op de subsidieregeling toegankelijkheid in 2026 voor financiële ondersteuning. Inrichting: Naast aanpassingen aan de gebouwen zelf, kan ook de inrichting bijdragen aan een betere toegankelijkheid. Denk hierbij aan de opstelling van meubilair of het gebruik van stoelen met armleuningen. De gemeente biedt maatschappelijke organisaties tips en adviezen om de toegankelijkheid te bevorderen en onderzoekt hoe deze informatie op een praktische manier kan worden verzameld en verspreid.

De uiteindelijke keuze en uitvoering blijven bij de organisaties zelf, zodat zij de aanpassingen kunnen afstemmen op de behoeften van hun gebruikers. Sociale toegankelijkheid: Het college waardeert de aandacht van de Rekenkamer voor sociale toegankelijkheid. De sociale basis bevordert een inclusieve samenleving waarin iedereen kan deelnemen. Maatschappelijke organisaties, buurtinitiatieven en zorgaanbieders in gebieden spelen hierin een uitvoerende rol. Stadsdelen ondersteunen hen door het belang van toegankelijkheid te bespreken en praktische tips te geven voor eenvoudige verbeteringen. De Rekenkamer benoemt diverse doelgroepen, zoals mensen met onbegrepen gedrag, daklozen, mensen met een zwaardere zorgbehoefte en mensen met een (lichte) verstandelijke beperking. Het college benadrukt dat mensen binnen deze groepen

24

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

zeer uiteenlopende behoeften hebben. Algemene uitspraken zijn daarom lastig. Tegelijkertijd worden er in Amsterdam al veel inspanningen geleverd om het aanbod voor iedereen te vergroten. Voorbeelden zijn: Trainingen en extra inzet van Prisma en MEE Dichtbij om kennis en vaardigheden in de omgang met mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) te vergroten in de sociale basis. Per stadsdeel zet Prisma hiervoor participatiecoaches in die als spil dienen tussen de (te bereiken) bewoners met een lvb, netwerkpartners en voorzieningen in de wijk, zodat steeds meer bewoners met een lvb mee kunnen doen in de samenleving. MEE Dichtbij biedt trainingen en expertise aan voor de sociale basis over het leren omgaan met het (verschillende) gedrag van Amsterdammers. Hierbij wordt ingegaan op het succesvol communiceren en om gaan met niet-zichtbare beperkingen, zoals een lvb, autisme, niet-aangeboren hersenletsel en dementie. Door deze inzet worden de buurthuizen en activiteiten sociaal toegankelijker. Daarnaast zetten we in Amsterdam ook in op W in de wijk, om te zorgen dat mensen met een psychische kwetsbaarheid welkom zijn in de wijk. W in de Wijk is een aanpak die zich in tegenstelling tot veel andere aanpakken niet direct richt op de mens met een psychische kwetsbaarheid, maar juist op het versterken van een inclusieve omgeving.

Mensen met een psychische kwetsbaarheid voelden zich niet altijd thuis in buurthuizen en werden niet altijd goed begrepen. Met de komst van W in de Wijk is gewerkt aan gastvrije en welkome plekken in de huizen van de wijk. Onder meer door vrijwilligers en buurtwerkers toe te rusten in het omgaan met ander gedrag of schurende situaties. Met deze andere werkwijzen zorgen ervoor dat we een sterke basis hebben voor een inclusieve stad. Het college verwacht bovendien dat organisaties in de sociale basis breed kijken naar mogelijkheden en gespecialiseerde partners inschakelen waar nodig. Tegelijkertijd ziet het college kansen om sociale toegankelijkheid verder te versterken door meer aandacht te vragen voor de continue samenwerking tussen specialistisch aanbieders en de partijen in de sociale basis, deskundigheidsbevordering en praktische ondersteuning. Dit noemen we ook wel de beweging naar de voorkant of preventieve aanpak. Om deze beweging naar de voorkant te stimuleren worden in Amsterdam worden vanaf 2026 plannen uitgevoerd in het kader van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord (AZWA). Het doel hierbij is om het welzijn en de gezondheid van bewoners te verbeteren en uiteindelijk ook de stijging van de zorgkosten te verlagen.

Initiatieven zoals community building, Welzijn op Recept en laagdrempelige inlooppunten voor mentale zorg versterken de sociale cohesie en sociale toegankelijkheid. Deze aanpakken richten zich op samenwerking tussen zorg- en welzijnsorganisaties, buurtinitiatieven en bewoners. Door voorzieningen dicht bij de bewoners te organiseren, wordt de drempel verlaagd om hulp te zoeken. Door samen te werken en activiteiten op elkaar af te stemmen, ontstaat een netwerk waarin mensen met kwetsbaarheden sneller worden opgemerkt en ondersteund. De raad wordt hierover geïnformeerd via de raadsinformatiebrieven Amsterdam Vitaal & Gezond. 4.4 Werk toe naar het oplossen van complexere problemen en dilemma's Het college neemt deze aanbeveling over. Het college zal een gefaseerd werken aan de toegankelijkheid van buurthuizen. Hierbij wordt op basis van de opgehaalde informatie onderbouwde keuzes gemaakt. Dit doet we in samenspraak met de betrokken afdelingen, gebruikers en belangenbehartigers.

25

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

Op basis van de inzichten die we verkrijgen uit de NEN 9120- schouwen en de daadwerkelijke aangevraagde investeringen via subsidieaanvragen door de buurthuizen in 2026 zal het college de gemeenteraad eind 2026 kunnen informeren over wat er nodig is aan (extra) middelen en doorlooptijd om de resterende buurthuizen toegankelijk te maken. 4.5 Pas kennis toe in de hele sociale basis Het college onderschrijft deze aanbeveling. Binnen de sociale basis vallen ook speeltuingebouwen en jongerencentra. Het college zal deze voorzieningen actief betrekken bij de stappen om toegankelijkheid te versterken. Succesvolle investeringen in sociale allianties, zelfbeheer en gedeeld gebruik van buurthuizen hebben al geleid tot sterkere samenwerking. Een beter beeld van toegankelijkheid biedt kansen voor verdere verbeteringen. Zo hanteren enkele stadsdelen nieuwe methoden van openbare huurdersselectie, in lijn met het Didam-arrest, waarbij brede toegankelijkheid een belangrijk criterium is. Daarnaast werkt het college aan verbeteringen in contractmanagement, monitoring en rapportage, wat zorgt voor een meer uniforme en transparante aanpak. Hiermee wordt toegankelijkheid binnen de sociale basis verder versterkt. Aanbeveling 4: Eind 2026 zullen we de gemeenteraad via een raadsinformatiebrief informeren over de voortgang van de toegankelijkheid van de buurthuizen.

Samenvatting met lijst acties en toezeggingen naar aanleiding van de aanbevelingen Overzicht acties per aanbeveling

Planning

Uitvoering door

Continue opgave

Alle betrokken organisatieonderdelen

2. Definieer toegankelijkheid Voor de belangrijkste vormen van

Door college

Alle betrokken organisatieonderdelen

toegankelijkheid: sociale, fysieke, digitale toegankelijkheid heeft het college definities

vastgesteld op 12 november

eerder vastgesteld bij de subsidieregeling vergroten toegankelijkheid in 2025.

2024. Bredere communicatie

Overnemen bij uitvoering en in (toekomstige) beleidsdocumenten

vanaf eind 2025/2026

Aanbeveling 1: maak ambities concreet en realistisch. Het college heeft de ambitie opgenomen om activiteiten binnen de sociale basis zoveel mogelijk toegankelijk te maken voor alle Amsterdammers

3. Bepaal het ambitieniveau Voor digitale en fysieke toegankelijkheid van buurthuizen stelt het college realistische doelen. Fysieke toegankelijkheid: Nieuwbouw van de gemeente voldoet aan NEN 9120

Doorlopend

Gemeentelijk vastgoed, Directie Maatschappelijke voorzieningen

26

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

-

Bij (geplande) verbouwingen gefinancierd door de gemeente wordt gestreefd naar het voldoen aan NEN9120. Waar dit niet haalbaar is, kan gemotiveerd worden afgeweken.

Digitale toegankelijkheid: Het college streeft ernaar dat alle websites en apps en digitale portalen toegankelijk zijn door te voldoen aan de WCAG 2.1 AA-richtlijnen voor digitale toegankelijkheid. Informatie op de website over buurthuizen is vindbaar helder en begrijpelijk (B1-niveau). Sociale toegankelijkheid; Het college gaat inzetten op

Start verbeteren vanaf 2026

Stadsdelen en subsidiepartners

Start

Team Midden sociaal +

verbeteren vanaf 2026

stadsdelen + subsidiepartners

Vanaf 2026

Team Midden Sociaal Subsidiepartners in de Sociale Basis

gebruikersonderzoeken in de sociale basis om inzicht te krijgen in de ervaringen van bewoners, waaronder sociale toegankelijkheid. -

Doorlopend

Alle betrokken organisatieonderdelen

Heel 2026

Coördinatie besteding

Meldingen van discriminatie worden actief opgepakt en serieus behandeld.

Het college stelt in 2026 €540.000 incidentele Wmo-middelen beschikbaar om de toegankelijkheid van maatschappelijke

incidentele middelen ligt bij stedelijke coördinatie

basisvoorzieningen te verbeteren.

toegankelijkheid

Het college blijft zich inzetten om in alle

Doorlopend

stadsdelen voldoende en toegankelijke maatschappelijke basisvoorzieningen te

Directie maatschappelijke voorzieningen

realiseren, passend bij de groei en diversiteit van de stad. Aanbeveling 2: breng de stand van zaken in beeld Als eerste stap wordt een overzicht gemaakt van de toegankelijkheid en beschikbare voorzieningen per locatie, met behulp van de toolkit Toegankelijk Communiceren. Daarnaast kan jaarlijks een aantal gemeentelijke panden nauwkeurig worden gecontroleerd (geschouwd) op basis van de NEN-9120.

2026

Kernteams maatschappelijke voorzieningen stadsdelen

Jaarlijks (onder voorbehoud

Stedelijke coördinatie toegankelijkheid met

van beschikbaar

Stadsdelen, Directie maatschappelijke

budget)

voorzieningen en Gemeentelijk Vastgoed

Breng afdelingen samen die belang hebben bij toegankelijkheid

27

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

Afspraken over toegankelijkheid in relatie tot beheer/ onderhoud door partners

2026

GV en partners sociale basis

Bij herziening

Directie maatschappelijke

sociale basis in gemeentelijk vastgoed. Opnemen richtlijnen toegankelijkheid bij het herzien van strategisch huisvestingsplan en/ of richtlijnen programma's van eisen buurthuizen en

voorzieningen

buurtkamers Stimuleren formele en informele partners

Doorlopend

in de sociale basis om quick wins aan te pakken

Accounthouders sociale basis

Aanbeveling 3: formaliseer en systematiseer werken aan toegankelijkheid Versterken bewustwording en

Doorlopend

samenwerking rondom toegankelijkheid

Kernteams maatschappelijke voorzieningen stadsdelen

Opstellen uniforme eisen voor

2026

Stedelijke coördinatie

herkenbaarheid, fysieke toegankelijkheid en informatietoegankelijkheid en de eisen

toegankelijkheid, Team Midden Sociaal met

voor herkenbaarheid en fysieke toegankelijkheid opnemen in programma's

Gemeentelijk vastgoed, Directie

van eisen bij herziening

Maatschappelijke voorzieningen

Aanbeveling 4: werk aan verschillende vormen van toegankelijkheid Leer van wat werkt Het college stelt in 2026 €540.000 incidentele Wmo-middelen beschikbaar om de toegankelijkheid van maatschappelijke basisvoorzieningen te verbeteren. Eind 2026 kan de gemeente aan de hand van de gerealiseerde inzet van deze incidentele middelen bepalen want een realistisch tempo is en wat de benodigde (extra) middelen zijn om alle buurthuizen toegankelijk te maken. Het college ziet kansen om na 2026 toegankelijkheid verder te bevorderen, mits hiervoor aanvullende structurele middelen

2026

Coördinatie van de besteding incidentele middelen ligt bij de

Eind 2026

Stedelijke coördinatie toegankelijkheid

2027-2030

(Onder voorbehoud van beschikbaar budget)

beschikbaar komen. Hiermee kan de ambitie voor een inclusieve stad verder worden gerealiseerd.

28

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

Meer systematisch voeren van gesprekken met beheerders van buurthuizen/

Doorlopend

Stadsdelen

Ontwikkelen digitale omgeving waar Amsterdammers informatie kunnen vinden,

Start pilot in 2025, stedelijk

Projectteam Digitale Voordeur

ervaringen kunnen delen en verbindingen kunnen leggen

vanaf 2027

Beschikbaar stellen toolkit toegankelijke communicatie aan partners in de sociale

2026

buurtkamers over toegankelijkheid

basis Onderzoek naar meest geschikte symbolen om toegankelijkheid aan de buitenkant van

Stedelijke coördinatie toegankelijkheid samen met stadsdelen

2025 en 2026

gebouwen zichtbaar te maken

Zorg i.s.m. Amsterdam&Partners, CBA, directie maatschappelijke voorzieningen en Stadsdelen

Intensiveren communicatie over bestaande

Doorlopend

Digitaal en stadsdelen

2026-2027

Directie maatschappelijke

trainingen sociale toegankelijkheid en bejegening Plan van aanpak voor verbeteren fysieke toegankelijkheid van buurthuizen kan (per locatie) na schouw op basis van NEN-9120 opgesteld worden

voorzieningen, coördinatie toegankelijkheid bij Zorg, gemeentelijk vastgoed, sociale basis

Voor de inrichting zoals opstelling en meubilair biedt de gemeente tips en

2026

adviezen aan maatschappelijke organisaties om toegankelijkheid te bevorderen.

Stadsdelen, Team Midden Sociaal i.s.m. de stedelijke coördinatie op toegankelijkheid

Webpagina of toolkit maken vergelijkbaar met GGD/Diversiteit Eind 2026 zullen we de gemeenteraad via een raadsinformatiebrief informeren over

Eind 2026

College van B en W

de voortgang van de toegankelijkheid van de buurthuizen.

Nawoord rekenkamer

We danken het college van burgemeester en wethouders voor de positieve en constructieve reactie. Het college heeft kennisgenomen van onze conclusies en neemt de meeste aanbevelingen in zijn geheel over. Daar waar het college aanbevelingen gedeeltelijk wil overnemen, begrijpen wij de redenatie van het college. Het college doet toezeggingen om aan de slag te gaan met het verbeteren van de brede toegankelijkheid van buurthuizen. We zijn positief over de vele kansen die het college ziet

29

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

om – naast de manieren waarop het al aan toegankelijkheid werkt – verschillende vormen van toegankelijkheid verder te verbeteren. Het college heeft daartoe een gedetailleerd plan van aanpak in de reactie uitgewerkt. Het vrijmaken van € 540.000 is een mooie stap in het realiseren van de ambitie van het college om een impuls te geven aan de toegankelijkheid van buurthuizen. Gezien de concreetheid van de reactie van het college achten we een afzonderlijk plan van aanpak niet nodig. Wel geven we in dit nawoord het college nog drie aandachtspunten mee voor de uitvoering van de aanbevelingen. Op twee van deze aandachtspunten volgt een advies van ons voor de gemeenteraad. Definieer brede toegankelijkheid In ons onderzoek zijn we in navolging van het college uitgegaan van een breed begrip van toegankelijkheid. Door toegankelijkheid als overkoepelende term te gebruiken, kunnen bepaalde vormen van toegankelijkheid echter onbedoeld naar de achtergrond verdwijnen. Om dat te voorkomen, deden we de aanbeveling om duidelijk te maken welke vormen van toegankelijkheid het college onderscheidt en om per vorm een realistisch ambitieniveau te bepalen. 1.

Als reactie op deze aanbeveling benoemt het college vier vormen van toegankelijkheid als belangrijkste vormen, en geeft voor elk een definitie. Het valt ons op dat de bron van deze definities de Subsidieregeling vergroten sociale en fysieke toegankelijkheid is, en niet de Subsidieverordening sociale basis. Ook worden de andere vier door ons onderzochte vormen hier niet genoemd en gedefinieerd. En ontbreekt een definitie of omschrijving van brede toegankelijkheid zelf. Dat roept de vraag op of het een bewuste keuze van het college is om in relatie tot buurthuizen prioriteit te geven aan de vier genoemde vormen van toegankelijkheid. Of gebeurt hier waar we onze zorg over uitspraken: dat zonder een heldere definitie van brede toegankelijkheid bepaalde vormen onbedoeld uit het zicht kunnen raken? We zien bijvoorbeeld dat een van de hier niet door het college genoemde vormen, bekendheid, ook daarna in de reactie nergens ter sprake komt. Dit, terwijl er in de bekendheid van buurthuizen wel degelijk verbetering mogelijk is: wij constateerden dat ongeveer de helft van de Amsterdammers niet weet of er een buurthuis is in hun woonomgeving. Ook onder meer kwetsbare groepen is de bekendheid even laag.

We adviseren de raad om aan het college te vragen in hoeverre het ook de andere vormen van toegankelijkheid van belang acht in relatie tot buurthuizen, en of het college met het benoemen van de vier belangrijkste vormen een expliciete keuze heeft gemaakt om aan deze vormen prioriteit te geven boven de andere vormen. Maak beter gebruik van bestaande informatie Om de mate van toegankelijkheid in kaart te brengen, stelt het college een pragmatische aanpak voor. Dat lijkt ons een zinvolle manier om de aanbeveling uit te voeren. Het college wil toegankelijkheid in beeld brengen met behulp van de online toolkit Toegankelijke communicatie, en een aantal buurthuizen laten schouwen. We willen het college meegeven om bij het (laten) verzamelen van deze informatie ook gebruik te maken van wat er al bekend is binnen de gemeente, bijvoorbeeld bij accounthouders, maatschappelijk vastgoed en het team dat zorgdraagt voor (toegankelijke) stemlocaties. 2.

Ook zien we mogelijkheden om in de toekomst beter gebruik te gaan maken van de Subsidieverordening sociale basis om belemmeringen in toegankelijkheid in kaart te brengen. Het college stelt dat het in de accountgesprekken - die worden gevoerd gedurende

30

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

de subsidieperiode - meer systematisch aandacht wil voor toegankelijkheid. Dat zien we als een belangrijk startpunt. We willen benadrukken dat het college ook de aanvraag van deze subsidie kan gebruiken om een accurater beeld te krijgen van de mate van toegankelijkheid. Hier gaan we verder op in bij het derde aandachtspunt. Verduidelijk de betekenis van toegankelijkheid als verplichting Het college benadrukt in zijn reactie meermaals dat de Subsidieverordening sociale basis Amsterdam 2025 verplichtingen bevat ten aanzien van fysieke en sociale toegankelijkheid en dat digitale toegankelijkheid een wettelijke verplichting is. In ons bestuurlijk rapport schetsten we al het dilemma dat hieruit voortkomt voor het in beeld brengen van de stand van zaken rondom toegankelijkheid. Namelijk dat organisaties door deze verplichtingen minder gestimuleerd worden om bij de subsidieaanvraag een gebalanceerd beeld te geven van wat goed en minder goed gaat. Vervolgens belemmert beperkt zicht op toegankelijkheid de mogelijkheid om effectief te werken aan toegankelijkheid. We hebben de indruk dat het college in de bestuurlijke reactie voorbijgaat aan dit dilemma. 3.

Om beter zicht en grip te krijgen op toegankelijkheid, zal er ook bij de subsidieaanvraag ruimte moeten zijn voor openheid over de stand van zaken. Door toegankelijkheid als verplichting te benoemen in de Subsidieverordening sociale basis, lijkt die ruimte er niet te zijn. We vinden het van belang dat het college verduidelijkt wat het binnen deze verordening precies bedoelt met ‘toegankelijkheid als verplichting’ en hoe de gemeente met deze verplichting omgaat in het proces van subsidietoewijzing aan buurthuizen. Is de verplichting te allen tijde een harde randvoorwaarde en daarmee een directe afwijzingsgrond wanneer er een tekortkoming is op een vorm van toegankelijkheid? Als dat zo is, welke normen of criteria hanteert het college daar dan voor? En hoe verhoudt dit zich tot de formulering van het college dat het er bij fysieke toegankelijkheid om gaat ‘zoveel mogelijk’ te voldoen aan geldende richtlijnen? We adviseren de raad om met het college over deze vragen in gesprek te gaan.

31

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

Achtergrond van het onderzoek

In de volgende paragrafen gaan we in op de aanleiding, het doel en de onderzoeksvragen van het onderzoek. U kunt onze gedetailleerde onderzoeksbevindingen vinden in het onderzoeksrapport Toegankelijkheid van buurthuizen. Vanzelfsprekend, maar niet vanzelf op onze website.

Aanleiding van het onderzoek Op veel plekken in Amsterdam zijn buurthuizen een vast onderdeel van het straatbeeld. Op het eerste gezicht lijken buurthuizen soepel te functioneren, maar bij nader inzien leven er verschillende zorgen over hun kwaliteit en kwantiteit. Enerzijds geldt dit voor maatschappelijke voorzieningen in het algemeen. In onze voorbereiding op dit onderzoek gaven verschillende raadsfracties en Amsterdammers aan zich zorgen te maken over de bereikbaarheid en toegankelijkheid van maatschappelijke voorzieningen in Amsterdam. Het college signaleert eveneens risico's. Anderzijds zijn er zorgen die specifiek gaan over buurthuizen. Zo suggereert onderzoek dat er 'verschraling' plaatsvindt van buurthuizen en zou er een steeds grotere groep bezoekers op buurthuizen afkomen met een complexe zorgbehoefte waar buurthuizen niet voldoende voor zijn toegerust. Deze zorgen zijn divers van aard en voorafgaand aan dit onderzoek wisten we niet goed in hoeverre de zorgen terecht zouden zijn. Om deze reden hebben we onderzocht wat de gemeente doet om de randvoorwaarden te creëren die nodig zijn voor het functioneren van buurthuizen, en in welke mate het lukt om deze randvoorwaarden te garanderen. Hiervoor gebruiken we het begrip toegankelijkheid, omdat we door de lens van toegankelijkheid veel van de randvoorwaarden en de bovengenoemde zorgen kunnen duiden.

We vatten toegankelijkheid hiervoor breed op als de mogelijkheid om gebruik te maken van de diensten die in buurthuizen worden aangeboden.

Doel van het onderzoek Dit onderzoek levert inzichten op over wat er goed gaat en wat er beter kan bij het creëren van toegankelijke buurthuizen. Hiermee willen we bijdragen aan het leren over verschillende vormen van toegankelijkheid en over het realiseren van toegankelijke buurthuizen in Amsterdam. Deze inzichten zijn allereerst belangrijk voor het gemeentebestuur. Daarnaast zijn onze bevindingen relevant voor maatschappelijke organisaties en voor bewoners die geconfronteerd worden met of geïnteresseerd zijn in de werking en beperkingen van buurthuizen in Amsterdam. Onderzoeksvraag De onderzoeksvraag die we in dit onderzoek beantwoorden is:

Hoe toegankelijk zijn buurthuizen en wat doet de gemeente om toegang tot deze voorzieningen te waarborgen? Deze vraag hebben we beantwoord aan de hand van drie deelvragen: 1. 2. 3.

Hoe toegankelijk zijn de Amsterdamse buurthuizen? Heeft de gemeente in beeld hoe het staat met de toegankelijkheid van buurthuizen? Welke instrumenten zet de gemeente in om buurthuizen toegankelijk te maken en hoe werken deze?

32

Rekenkamer Amsterdam - Bestuurlijk rapport - Toegankelijkheid van buurthuizen

Dankwoord Tot slot willen we iedereen die aan die onderzoek heeft meegewerkt hartelijk danken voor hun tijd, inzet en openheid. In het bijzonder bedanken we de externe partijen die ons waardevolle inzichten gaven in hun praktijkervaringen, waaronder maatschappelijke, welzijns- en belangenorganisaties.

33