Bundel

ZAAL DATUM EN TIJDSTIP

Vi d eo ve rg ad e ri n g 4 f eb ru ari 20 21 , 1 9. 05 -2 0. 15 u u r

ONDERWERP

Raadsvoorstel Mobiliteits- en Infrastructuur Programma Almere (MIPA) 2021-2025 (RV- 10)

Voorzitter: de heer J. Deben

Griffie: de heer G.J. Broer

College: de heer J. Lindenbergh

Ambtenaar: -

Raadsleden/fractieassistenten: de heren A.F. van den Berg (SP), M. Busby (D66), T. Sahbaz (PvdA), F. Huis (Leefbaar Almere), J. van der Kolk (PVV), J. van der Vliet (VVD), J. Steenkamer (GroenLinks), N. de Jonge (AP/OPA), K. Sanderse (CDA) en mevrouw B. Rijssel-Omusuo (ChristenUnie)

Insprekers:

Overig:

CONCLUSIE VOORZITTER

Opnieuw agenderen

TOEZEGGINGEN

--

AANTEKENINGEN

De VVD kondigt een amendement aan over het voorgestelde onderzoek naar schone stadsdistributie.

BESLUITENLIJST CARROUSEL

ZAAL DATUM EN TIJDSTIP

Bu i t en (vi d eo ve rg ad e ri n g ) 4 f eb ru ari 20 21 , 2 1. 00 -2 1. 30 u u r

ONDERWERP

Motie vreemd aan de orde van de dag PvdA & GroenLinks: Toeslagenaffaire kinderopvang: maak afspraken met grote schuldeisers (RG-18)

Voorzitter: mevrouw L. Höhle

Griffie: de heer G.J. Broer

College: mevrouw F.T. de Jonge

Ambtenaar: -

Raadsleden/fractieassistenten: de heren H. Everhard (SP), F.J. Fesevur (PVV), B. Malotaux (CDA), J. Steenkamer (GroenLinks), H. Buyatui (NIDA Almere), N. de Jonge (AP/OPA) en de dames M. Puhl (Partij voor de Dieren), J.M. Degenhardt (Leefbaar Almere), A. Oostveen (VVD), E. Tolkamp-de Vries (ChristenUnie)

Insprekers: --

Overig: --

CONCLUSIE VOORZITTER

Voldoende besproken

TOEZEGGINGEN

--

AANTEKENINGEN

De indieners geven aan de motie te heroverwegen.

BESLUITENLIJST CARROUSEL

ZAAL DATUM EN TIJDSTIP

Hou t (vi d eo ve rg ad e ri n g ) 4 f eb ru ari 20 21 , 1 9. 00 -2 1. 50 u u r

ONDERWERP

Raadsvoorstel Visie Ecologie 2020 (RV-05)

Voorzitter: mevrouw C.J.J. Holter

Griffie: mevrouw L. Baan

College: mevrouw H.I. van Garderen

Ambtenaar: -

Raadsleden/fractieassistenten: de dames P.A.M. van Nunen (Leefbaar Almere), J. Galiart (GroenLinks), R. Moreira Figueiredo (D66), J.A. Vliegenthart (CDA) en J.D. Zerfowski (PVV) en de heren R. Maurits (PvdA), J. Luijendijk (Partij voor de Dieren), C. Hendriksen (ChristenUnie), K. Franken (VVD), E. Draisma (SP) en W.J.P. van Kesteren (Respect Almere)

Insprekers: -

CONCLUSIE VOORZITTER

Opnieuw agenderen

TOEZEGGINGEN

Wethouder heeft op verzoek van de heer Maurits (PvdA) en mevrouw van Nunen (Leefbaar Almere) de volgende toezegging gedaan: om de realisatie van de doelen en maatregelen in de Visie ecologie en de Uitvoeringsagenda te evalueren na 2 jaar.

Deadline beantwoording toezeggingen: 2023

AANTEKENINGEN

De Partij voor de Dieren kondigt aan diverse amendementen en moties in te dienen. Leefbaar Almere overweegt een motie in te dienen. D66 kondigt aan twee moties en een amendement in te dienen. De ChristenUnie kondigt een motie aan.

De wethouder geeft aan dat de toolbox voor natuurinclusief bouwen als onderdeel van de Leidraad duurzame gebiedsontwikkeling dit jaar ter bespreking naar de raad komt bij de Duurzaamheidsagenda.

De wethouder geeft aan dat mevrouw van Nunen (Leefbaar Almere) op enkele (technische) vragen nog een schriftelijk antwoord ontvangt.

De wethouder geeft aan dat de heer Franken (VDD) een link ontvangt voor informatie over de succesvolle aanpak van Den Haag voor natuurinclusief bouwen.

De wethouder geeft aan dat binnen een aantal maanden een voorstel voor versnelling van realisatie van groene schoolpleinen naar de raad komt.

Het raadsvoorstel is voldoende besproken. Volgende week worden de ingediende moties en amendementen geagendeerd.

BESLUITENLIJST CARROUSEL

ZAAL DATUM EN TIJDSTIP

Hou t (vi d eo ve rg ad e ri n g ) 4 f eb ru ari 20 21 , 2 1. 00 -2 1. 30 u u r

ONDERWERP

Raadsvoorstel ‘Bomen van de J. Duikerstraat’ (RV-07) (Vervolg)

Voorzitter: de heer J. van der Vliet

Griffie: mevrouw L. Baan

College: mevrouw H.I. van Garderen

Ambtenaar: -

Raadsleden/fractieassistenten: de dames R. Moreira Figueiredo (D66), J. Galiart (GroenLinks), J.D. Zerfowski (PVV), J.A. Vliegenthart (CDA), M. Veenstra (Partij voor de Dieren), B. Rijssel (ChristenUnie) en de heren E. Draisma (SP), W.J.P. van Kesteren (Respect Almere), T. Sahbaz (PvdA), K. Franken (VVD), M. de Kat (Leefbaar Almere)

Insprekers: n.v.t.

CONCLUSIE VOORZITTER

Besluitvorming raad

TOEZEGGINGEN

N.v.t.

AANTEKENINGEN . N.v.t.

BESLUITENLIJST CARROUSEL

ZAAL DATUM EN TIJDSTIP

R aad zaal (vi d eov erg ad eri n g ) 4 f eb ru ari 20 21 20. 40 -2 0. 50 u u r

ONDERWERP

Raadsvoorstel Activeren MVA-gronden Vogelhorst (RV-03) - Amendement Leefbaar Almere: Vogelhorst eerst verder ontwikkelen in PO (RG-21) - Motie VVD: De beste kwaliteit voor Vogelhorst 2 (RG-22) - Motie PVV: Transparantie marktpartij (RG-23) - Motie PVV: Regievoering en transparantie (RG-24) - Motie PVV: Invulling ontwikkeling gronden en participatie (RG-25)

Voorzitter: mevrouw W.A.T. van der Heijden

Griffie: de heer J.J. Posthumus

College: mevrouw M. Veeningen

Ambtenaar: -

Raadsleden/fractieassistenten: de dames C. Anten (GroenLinks) en H.W. van Belle (CDA) en de heren M. de Kuster (VVD), A.F. van den Berg (SP), W. Boutkan (PVV), M.W. Busby (D66), E.M. Theunissen (PvdA), C. Ahles (Leefbaar Almere), R.A. Eekhuis (Respect Almere), J.G. de Leeuw (AP/OPA), J. Luijendijk (Partij voor de Dieren, vanaf 20.45 uur) en C. Hendriksen (ChristenUnie)

Insprekers: -

CONCLUSIE VOORZITTER

Opnieuw agenderen

TOEZEGGINGEN

-

AANTEKENINGEN

De vergadering stemt in met een ordevoorstel van de PVV. Dat betekent dat de ingediende moties en het amendement nu niet worden besproken, maar volgende week de inhoudelijke behandeling van het raadsvoorstel wordt hervat. Dit zal deels in beslotenheid plaatsvinden, aangezien op een deel van het raadsvoorstel geheimhouding rust.

GESPREKSWIJZER | KEUZES EN DELEN

ONDERWERP NUMMER DATUM BIJEENKOMST

Raadsvoorstel Ontwikkelplan Stadsbos Almeerderhout RV-11/2021 11-02-2021

INITIATIEFNEMER GESPREKSVORM TOELICHTING OP GESPREKSVORM

INW ONERS INFORMEREN Wilt u inspreken? Zie: https://gemeenteraad.almere.nl/invloednu VERKENNEN RAAD VAN ALMERE Behandelwijze KEUZES EN DELEN • Mening van de fracties, inclusief politieke vragen PRESIDIUM VAN DE RAAD DEBATTEREN • Reactie van de portefeuillehouder COLLEGE B&W BESLUITEN • Conclusie voorzitter over vervolg

SAMENVATTING OBSERVATIES PRESIDIUM

Het college legt het Ontwikkelplan Almeerderhout, dat in samenwerking met Het presidium complimenteert het college met de toelichting bij het raadsvoorstel. Staatsbosbeheer is opgesteld, ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor. Deze is duidelijk, volledig en ‘to-the-point’ geschreven. Bij ‘wat zijn Staatsbosbeheer en gemeente Almere hebben samen de ambitie om het alternatieven voor de raad’ wordt helder inzicht geboden in welke keuzes de raad Almeerderhout door te ontwikkelen tot ‘Stadsbos van de Toekomst’. Het kan maken met betrekking tot tempo, omvang en prioritering van de voorstellen ontwikkelplan toont hoe het boscomplex, passend bij de verdere verstedelijking in het ontwikkelplan. Wanneer de beschreven alternatieven worden vergeleken van zijn omgeving, kan bijdragen aan een groene en gezonde stad, waar mensen met de geformuleerde beslispunten valt echter op dat deze niet goed op elkaar graag wonen, werken en recreëren. De realisatie van de totale ambitie in het aansluiten. Dat maakt het amenderen van het voorstel niet onmogelijk, maar wel ontwikkelplan is in drie fasen in drie deelgebieden opgesplitst. Voor de realisatie moeilijker. Het presidium geeft dat graag aan het college als verbeterpunt voor van de eerste fase zijn reeds financiële bijdragen van Staatsbosbeheer en vanuit raadsvoorstellen mee. het Fonds verstedelijking Almere beschikbaar gesteld. LEES MEER

ROLLEN VAN DE DEELNEMERS i DOCUMENTEN / DOSSIERS / HISTORIE

LUISTEREN INFORMEREN INSPREKEN BEVRAGEN MEESPREKEN UITSPREKEN

INWONER

RAADSLEDEN

COLLEGE

OBSERVATIES PRESIDIUM (VERVOLG)

OBSERVATIES PRESIDIUM

De raad is in juni 2020 via de raadsbrief ‘Toekomstperspectief Almere Hout’ geïnformeerd over het voornemen van het college om dit ontwikkel(ings)plan op te stellen als het geëigende kader stellende document om de ambitie, opgaven en ontwikkelstrategie voor een gebied vast te leggen

De realisatie van de totale ambitie in het ontwikkelplan is in drie fasen in drie deelgebieden opgesplitst. De totale investering en beheerkosten van het ontwikkelplan zijn begroot op ca. € 41,8 mln. Voor de realisatie van de eerste fase zijn financiële bijdragen van Staatsbosbeheer en vanuit het Fonds verstedelijking Almere van totaal € 13.75 mln. beschikbaar gesteld. Anders dan bij een ruimtelijk ontwikkel(ings)plan gebruikelijk is, is er niet in dekking voor het gehele plan voorzien. Het presidium kan zich voorstellen dat dit om nadere duiding van het college vraagt.

In het raadsvoorstel wordt aangeven dat de raad bij vaststelling van het ontwikkelplan groen licht geeft voor de planuitwerking en realisatie van Stadsbos Almeerderhout fase 1. Niet aangeven wordt hoe en wanneer het college de besluitvorming over fase 2 en 3 voor ogen heeft.

DOCUMENTEN / DOSSIERS / HISTORIE

ONDERWERP

Raadsvoorstel Ontwikkelplan Stadsbos Almere Hout

INHOUD

03-09-2020 Raadsvoorstel-en besluit Meerjarenperspectief Groen- Blauw – Stad als een landgoed

30-06-2020 Raadsbrief ‘Toekomstperspectief Almere Hout’

ROLLEN VAN DE DEELNEMERS

LUISTEREN INFORMEREN INSPREKEN BEVRAGEN MEESPREKEN UITSPREKEN

De feitelijke informatie Inwoners laten de raad Inwoners vertellen kort, Inwoners praten mee of de verschillende weten wat er leeft of bondig en ongehinderd over het geagendeerde politieke standpunten aan de hand is iets aan de raad onderwerp horen Aanmelden is nodig INWONERS uiterlijk op de dag van bespreken voor 12.00 uur via: raadsgriffie@almere.nl

Nog zonder oordeel (Debat) Raadsleden delen hun feiten, meningen, Raadsleden belangenafweging, opvattingen e.d. proberen anderen politieke overtuiging verzamelen van hun mening en/of keuze RAADSLEDEN te overtuigen

Kennisnemen van In openheid laten weten Het college Collegeleden proberen Het college neemt een inzichten en waar het om gaat of wat legt de raad dilemma’s anderen van hun standpunt in over het standpunten er aan de hand is voor mening te overtuigen geagendeerde inwoners/raadsleden onderwerp COLLEGE

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking) 1

ONDERWERP

Ontwikkelplan Stadsbos Almeerderhout

BEL EIDSV EL D P ORTEFEUIL L EHOUDER FV A Prog ram m alij n Groene en wat errij k e J . Hoek ident it eit , Alm ere 2.0

V RA GEN BIJ TEL EFOON Ernest Pelders /Hest er K erst en 06-45544218/ 06 52783704

V OORGESTEL D RA A DSBESL UIT 1. In te stemmen met het Ontwikkelplan Stadsbos Almeerderhout als kader stellend document voor de doorontwikkeling van het bosgebied en zijn wisselwerking met de stad, waaronder: a) De omvorming van kwetsbare monocultuur bospercelen naar meer gevarieerde en beleefbare bossferen met eigen uitstraling, programma en beheer gericht op meer leven voor mens, dier en plant; b) De aanleg van een verbindend en multifunctioneel boscircuit dat bijdraagt aan gezond stedelijk leven; c) Het bos verbindt zich ruimtelijk, functioneel en programmatisch met de aangrenzende wijken; d) De ontwikkeling van attractieve bosiconen versterkt de identiteit en uitstraling voor stad en regio; e) Een participatieprogramma gericht op het geven van meer gebruikswaarde aan plekken in de openbare ruimte (placemaking). 2. Het Ontwikkelingsplan Boswachterij Almeerderhout (2005) in te trekken. 3. Kennis te nemen van de investeringsraming 2020-2035. 4. Op grond van artikel 25 lid 3 van de Gemeentewet juncto artikel 10 lid 2 sub b en g van de WOB de door het college opgelegde geheimhouding aan de bijlage Investeringsraming Almeerderhout 2020- 2035 te bekrachtigen.

WA T IS DE ESSENTIE V A N DIT V OORSTEL EN WA T WORDT V A N DE RA A D GEV RA A GD? Staatsbosbeheer en gemeente Almere hebben samen de ambitie om het Almeerderhout door te ontwikkelen tot Stadsbos van de Toekomst. Het ontwikkelplan toont hoe het boscomplex, passend bij de verdere verstedelijking van zijn omgeving, kan bijdragen aan een groene en gezonde stad, waar mensen graag wonen, werken en recreëren. Daarmee versterkt het de identiteit van Almere. Het betreft een combinatie van én de fysieke ontwikkeling van bosomvorming, paden en voorzieningen, én een nieuwe kijk op het beheren, programmeren en activeren van het bos. Sociale cohesie en participatie zijn onderdeel van de opgave en het bos nodigt alle mensen uit om te ontmoeten, beleven en bewegen. Het bos biedt tegelijkertijd ruimte en kansen voor het vergroten van de biodiversiteit, het leveren van natuur producten, het absorberen van water en CO2 en verkoeling en schone lucht in de stad. Met het vaststellen van dit ontwikkelplan wordt de bostransformatie met brede doelstelling (fysiek en maatschappelijk) in gang gezet en groeit het Almeerderhout uit tot groen icoon van Almere, als bestemming én met een groeiende maatschappelijke betekenis.

Het ontwikkelplan is een uitwerking van het Toekomstperspectief Almeerderhout (juni 2020) en de Bosdialoog ‘Almeerderhou(d)t van jou’ (2019) en vervangt het vigerende ontwikkelplan Boswachterij Almeerderhout uit 2005. Ideeën, kansen en wensen van de omgeving zijn betrokken in het planproces van het ontwikkelplan. Nu ligt het ontwikkelplan bij u voor ter besluitvorming. Het is het kader stellende document voor de verdere uitwerking en uitvoering. U heeft reeds besloten om het project aan te merken als sleutelproject in het Meerjarenprogramma FVA 2021-2025 en daartoe de benodigde middelen te reserveren. Met die bijdrage en de co financiering van Staatsbosbeheer kan de eerste fase gerealiseerd worden. Wanneer het ontwikkelplan is vastgesteld kan de uitwerking van deze eerste fase starten.

HOE L UIDT HET V A STGESTEL DE WETTEL IJ KE EN BEL EIDSKA DER? ZIJ N ER EERDERE RA A DSBESL UITEN OF -BESP REKINGEN DIE REL EV A NT ZIJ N TE NOEM EN?

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking) 2

Het Almeerderhout is als polderbos aangelegd, heeft de omvang van ruim 1400 ha en maakt onderdeel uit van het groenblauwe netwerk van de Almere. Het Almeerderhout bevat nu al unieke recreatieve bestemmingen (zoals de Kemphaan, het Cirkelbos en het Kathedralenbos) en bijzondere natuurwaarden als voedselrijk loofbos met bevers en vele zangvogels. Deze bestaande waarden worden erkend en benut bij de doorontwikkeling van de stad en hét stadsbos van Almere. In het Meerjarenperspectief Groen Blauw (augustus 2020) is het doel opgenomen om groen en water in te zetten voor een sterkere identiteit en imago van Almere. Onder andere door een aantal groengebieden te ontwikkelen tot iconen van de groene stad. In de bijbehorende uitvoeringsagenda is Almeerderhout genoemd als te realiseren project. Het project draagt ook bij aan de andere doelen uit het meerjarenperspectief, zoals het versterken van natuurwaarden en de inzet van groen voor een betere gezondheid van mensen. Dit laatste doel vormt ook een belangrijk uitgangspunt van het programma Groene Metropool van Staatsbosbeheer. Dat wil de natuur dichtbij de mensen brengen en andersom de mensen bij de natuur. Met de bijdragen uit het Fonds Verstedelijking Almere en van Staatsbosbeheer is de eerste fase financieel mogelijk gemaakt.

Voor de uitwerking van het Ontwikkelplan Almeerderhout zijn al een aantal stappen genomen: - De organisatie van de Bosdialoog ‘Almeerderhou(d)t van jou’ met betrokkenen en omwonenden (afgerond juni 2019). U bent hierover geïnformeerd met een raadsbrief; - In de periode september t/m december 2019 is in opdracht van Staatsbosbeheer door LOLA Landscape Architects en OAK consultants een werkdocument gemaakt met een perspectief en globaal plan voor de ontwikkeling van het boscomplex. - Eind 2019 is een aanvraag gedaan van € 8.75 mln. bij het Fonds Verstedelijking Almere voor de periode 2021-2025 en heeft Staatsbosbeheer intern een aanvraag gedaan van € 5 mln.. Beide aanvragen zijn gehonoreerd en de middelen gereserveerd. Deze worden per jaarschijf in de programmabegroting opgenomen en vastgesteld. - In juni 2020 heeft het college ingestemd met het Toekomstperspectief Almeerderhout als logisch vervolg op de Bosdialoog ‘Almeerderhou(d)t van jou’ en als uitgangspunt voor het op te stellen ontwikkelingsplan. U bent hierover geïnformeerd met een raadsbrief. - Met het vaststellen van de begroting 2021 heeft u besloten over het beschikbaar komen van de financiën voor de planuitwerking Almeerderhout in 2021.

WA A ROM WORDT DIT BESL UIT A A N DE RA A D V OORGEL EGD? 1. Het ontwikkelplan is voor Almere het geëigende kader stellende document om de ambitie, het ruimtelijk programma en ontwerp en de ontwikkelstrategie voor een gebied vast te leggen. De bevoegdheid om hierover te besluiten ligt bij u als gemeenteraad. Hiermee geeft u sturing aan de planuitwerking. Hier aan voorafgaand heeft het plan ook de goedkeuring gekregen van de directie van Staatsbosbeheer. Het gebied is grotendeels bij Staatsbosbeheer in eigendom en beheer. Almere en Staatsbosbeheer zijn gezamenlijk opdrachtgever voor de planuitwerking, realisatie en bijbehorend beheer in de periode 2021-2025.

2. Het vigerende plan Boswachterij Almeerderhout uit 2005 vervalt met het vaststellen van het voorliggende ontwikkelplan Almeerderhout. Dit plan ontwikkelde het bos vanuit de kern, de Kemphaan, en investeringen waren gekoppeld aan de Nota Omslag Grote Werken. De stedelijke ontwikkeling van aangrenzende wijken komt nu pas goed op gang. Het nieuwe ontwikkelplan bouwt voort op het gedachtengoed van het plan maar betrekt de nieuwe inzichten uit het Meerjarenperspectief Groen Blauw en speelt in op kansen (bijvoorbeeld Braambergen) en wensen vanuit de omgeving. Zoals gebruikelijk, wordt met het vaststellen van het nieuwe kader het oude ingetrokken.

3. We informeren de raad over de totale investering die samenhangt met de verdere ontwikkeling tot aantrekkelijk, toegankelijk en gevarieerd stadsbos. In drie fasen van 5 jaar groeit het plan mee met de ontwikkeling van de stad. De 13.75 mln. van fase 1 (2021-2025) wordt gedekt vanuit Fonds Verstedelijking Almere en Fonds Groenblauw Raamwerk (van Staatsbosbeheer).

4. De investeringsraming toont bedragen die i.v.m. een latere openbare aanbesteding en samenwerking met derden niet openbaar gemaakt kunnen worden. Het inzicht in cijfers ondermijnt de positie van

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking) 3

de gemeente in de markt. De raming geeft voor de raad wel inzicht welke investeringen gemoeid zijn bij de ontwikkeling van de totale ambitie en biedt inzicht in de afwegingen. Daarom is de raming als vertrouwelijke bijlage opgenomen bij dit besluit.

WA T IS HET DOEL EN HET BEOOGD EFFEC T V A N HET V OORGESTEL D BESL UIT? Aanleiding Het Almeerderhout is hét stadsbos van Almere. Het bos wordt komende jaren volledig omsloten door de stad. Dit levert nieuwe uitdagingen en kansen. Ingrijpen is juist nu nodig door de ontwikkeling van zowel de stad als het bos: - Almere werkt met rijk en regio aan de gezonde leef-en werkomgeving van Almere. Daarvoor moet onder andere het aanbod aan voorzieningen worden verbeterd en het netwerk van groen en water worden versterkt. - De verstedelijking rondom het bos stelt de gemeente en Staatbosbeheer voor een aantal uitdagingen met betrekking tot bereikbaarheid, gebruik, participatie en beheer van het bos. - De ontwikkeling van het bos in zijn successie vraagt de komende vijf jaar om transformatie van kwetsbare bospercelen in monocultuur naar een gevarieerd en toekomstbestendig bos. - De stad heeft te maken met grote vraagstukken als afname van de biodiversiteit, circulaire economie en klimaatdoelstellingen. Het Almeerderhout kan doorgroeien naar een innovatief, productief en adaptief bos.

Doel Belangrijk doel is het Almeerderhout te ontwikkelen tot een icoon van de groene stad. Waarmee het bijdraagt aan het versterken van de identiteit en het vestigingsklimaat van Almere. Als onderdeel daarvan biedt de transformatie van het Almeerderhout tot het 'Stadsbos van de Toekomst' oplossingen voor zowel ruimtelijke als sociale opgaven. Het gaat om de ontwikkeling van een gezonde leefomgeving voor mensen en natuur.

Bosopgaven In het Toekomstperspectief Almeerderhout is het beoogde resultaat gevat in acht opgaven voor het bos: 1. Bos voor een toekomstbestendige stad. 2. Stadsbos tot in de haarvaten van de stad. 3. In één beweging het bos door. 4. Met bossferen meer diversiteit. 5. Bosiconen zetten het stadsbos op de kaart. 6. Mooie voorzieningen en activiteiten. 7. Versterken van de natuurwaarde. 8. Voor en door bewoners en bezoekers.

De ingrediënten van het ontwikkelplan Het ontwikkelplan heeft de ambitie van het Almeerderhout uitgewerkt tot concrete inrichtings-, beheer- en participatiemaatregelen. Het levert een ruimtelijk bosontwerp dat aansluiting vindt op de dynamische stedelijke omgeving. Belangrijke ingrediënten zijn:

- Bossferen: de kwetsbare beplanting in monocultuur wordt omgevormd naar drie gevarieerde en beleefbare bossferen: Puurbos, Parkbos en Wildbos. De bossferen vergroten de diversiteit en geven een complete bosbeleving met een eigen uitstraling, gebruik, voorzieningen en beheer. - Boscircuit: De ontwikkeling van een herkenbaar pad dat door alle bosdelen loopt en zo de samenhang versterkt. Over het pad kan je straks in één beweging door het hele bos. Hiermee krijgen sport en bewegen een herkenbare plek in het stadsbos. Het circuit vormt een grote ronde en kent twee dwarsverbindingen. Door de dwarsverbindingen ontstaan als het ware drie deelrondes. Daardoor bestaat de mogelijkheid om het circuit in drie fasen aan te leggen, waarbij iedere fase zelfstandig functioneert. - Verbonden met de wijken: Directe aanhaking zoeken op lopende projecten van Nobelhorst, Haven, Overgooi en Oosterwold bij het verbinden, activeren en versmelten van het bos met wijk. Elke wijk krijgt paden van en naar het bos en het verbinden van tuin-, buurt- en wijkgroen met het bos wordt gestimuleerd. Vanuit gebruikswensen en betrokkenheid van omwonenden wordt per woonwijk een ‘boskamer’ gerealiseerd waar ruimte en faciliteiten zijn voor zelfbeheer, ontwikkeling en programmering.

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking) 4

- Bosstructuur: Versterken van de ecologische en ruimtelijke structuur met aansluiting op het bestaande groenblauwe netwerk van de stad. De bestaande natuurwaarden worden verder verrijkt en met lanen, bosvelden, en ecologische passages vormt het bos een ecologische ruggengraat die natuur in de stad brengt, dus zonder onderbrekingen en barrières. - Bosbeheer: De omvorming van een eenzijdig ‘monocultuur’ naar een robuust bos-ecosysteem behoeft een werkwijze met respect voor bestaande waarden. Staatsbosbeheer gaat het bos met kleinschalige interventies, gericht op actualiteiten en kansen, actief omvormen naar een toekomstbestendig bos met meer (bio)diversiteit. - Iconen: Toevoegen van uiteindelijk 5 bosiconen zodat het Almeerderhout op de kaart wordt gezet, binnen én buiten Almere. De iconen zijn attractieve voorzieningen. Soms verstild en soms uitnodigend tot activiteit. Ze creëren de ultieme bosbeleving en ontsluiten ook onbekende plekken van het bos. Bij de ontwikkeling worden creatieve en duurzame ondernemers en initiatiefnemers uit de stad betrokken. - Bosloket: Zo snel mogelijk worden bewoners en bosliefhebbers geactiveerd en betrokken via het online bosloket. Ze worden met en participatieagenda betrokken bij planvorming, uitvoering en beheer. Met placemaking, activering en zelfbeheer wordt de betrokkenheid en eigenaarschap vergroot.

Fasering: substantiële eerste fase Met de gereserveerde middelen uit het Fonds Verstelijking Almere en het Fonds Groenblauw Raamwerk kan de totale ambitie van het Ontwikkelplan niet in één keer worden gerealiseerd. De realisatie van de totale ambitie is in drie fasen in drie deelgebieden opgesplitst, zie afbeelding. Per fase wordt in een deelgebied een compleet pakket van maatregelen gerealiseerd. Daarbij wordt de ontwikkeling van de stad gevolgd. Dat levert een fasering die van buiten naar binnen werkt. Geredeneerd vanuit de omliggende wijken. In de bosomvorming wordt ingespeeld op de dynamiek van het bos. In de fasering is rekening gehouden met de inzetbaarheid van de financiële bijdrage van Staatsbosbeheer. Dit betekent dat bosomvorming, programmering en beheer steeds in goede balans onderdeel zijn van het maatregelenpakket. Zo is het optimale pakket, waarmee het hoogste rendement wordt verkregen, tot stand gekomen. In de eerste fase ontstaat direct meerwaarde voor het bos. Het resultaat kan op zichzelf functioneren. De maatregelen hebben direct effect op het verbeteren van de toegankelijkheid, de aantrekkelijkheid en diversiteit in natuur en beleving. De tweede en derde fase realiseren dit effect ook voor de twee overige deelgebieden. De gewenste samenhang van het gehele bos is pas gerealiseerd als alle drie de fases zijn voltooid.

Beheer en ontwikkeling vervolgfasen (zie ook onder financiële middelen) Het beheer en onderhoud van het bosgebied Almeerderhout wordt voornamelijk uitgevoerd door Staatsbosbeheer, de eigenaar en terrein beherende organisatie van het gebied. Dit is uitgezonderd het beheer en onderhoud van de binnen de begrenzing van het bos gelegen utilitaire wegen, hoofdfietspaden en het regionale fietsnetwerk. Deze onderdelen worden beheerd en onderhouden door gemeente Almere. De bezoekersaantallen en het gebruik van het bos zullen toenemen. Ook worden nieuwe elementen aan het bos toegevoegd. De bijbehorende toename in beheer wordt door Staatbosbeheer voor de komende 10 jaar gefinancierd vanuit het Fonds Groenblauw Raamwerk. Na 10 jaar moet hier aanvullende financiering voor worden vrijgemaakt. Partijen kunnen mogelijk weer een beroep doen op het Fonds Groenblauw Raamwerk en Fonds Verstedelijking Almere voor het beheer en de ontwikkeling van de vervolgfasen.

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking) 5

Figuur: fasering groeit mee met de stad en zoekt aansluiting bij aangrenzende wijken.

WA T ZIJ N A L TERNA TIEV EN V OOR DE RA A D? De voorgestelde fasering is tot stand gekomen in een zorgvuldige afweging van kwaliteit toevoegen, samenhang van maatregelen, uitvoerbaarheid en beschikbare middelen. Het biedt een samenhangende aanpak in drie termijnen waarin in deelgebieden steeds alle maatregelen worden aangepakt. Waarbij ook rekening is gehouden met de inzetbaarheid van de middelen van Staatsbosbeheer. Er zijn alternatieven in tempo, omvang en prioritering mogelijk:

Omvang scope vergroten: De scope van fase 1 kan worden vergroot door een groter gebied te ontwikkelen of door onderdelen van fase 2 naar voren te trekken: bijvoorbeeld ook de omgeving van Braambergen inrichten of meer kilometers van het boscircuit of meer bosiconen realiseren. Dit vergt meer financiële middelen.

De maatregelen anders prioriteren: De samenstelling van het pakket aan maatregelen kan anders worden samengesteld door binnen het beschikbare budget zaken anders te prioriteren. Op basis van de vertrouwelijke bijlagen kan een afweging worden gemaakt: - Meer/minder bosomvorming: de 450 ha is gebaseerd op advies van Staatsbosbeheer die stapsgewijze transformatie voorstelt op basis van successie, actualiteiten en toekomstbeeld; - Meer/minder boscircuit: het rondje van 8.75km is aangehaakt op het rondje Weerwater. Verdere uitbreiding met de aanleg van het centrale circuit (5 km) zal door de extra kosten altijd ten koste gaan van meerdere andere maatregelen zoals de bosiconen, de verbinding met de wijken en/of de participatie; - Meer/minder bosiconen: de twee geplande bosiconen zouden in thematiek kunnen wijzigen/ verbreden. Versnelling van de vijf bosiconen uit het ontwikkelplan gaat ten kostte van andere maatregelen. Bijstellingen van het voorgestelde pakket moeten worden voorgelegd aan Staatbosbeheer als eigenaar- beheerder en vanwege de co financiering.

Niets doen: - Niets doen gaat voorbij aan de bestaande afspraken tussen Almere en Staatsbosbeheer en de gereserveerde investeringen uit het Fonds Verstedelijking Almere en Fonds Groenblauw Raamwerk. Zonder bijdragen verwachten we een afname van de bestaande natuur- en recreatiewaarden van het bos. Er zijn dan geen middelen voor kwaliteitsbeheer. Het bos zal meer als productiebos worden beheerd.

WA T ZIJ N DE C ONSEQ UENTIES V A N DIT BESL UIT V OOR INWONERS EN ORGA NISA TIES IN DE STA D OF A NDERE DERDEN? IS OF WORDT HIERA A N IN HET KA DER V A N EEN P A RTIC IP A TIETRA J EC T A A NDA C HT BESTEED?

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking) 6

Om de ambities van het Stadsbos Almeerderhout al vanaf dag 1 te realiseren wordt aangehaakt op de bestaande programmering (bevertochten, wandelingen, educatie, ed.) en ingezet op verdere activering van het stadsbos in wording. Bezoekers, omwonenden en vrijwilligers worden betrokken bij de planontwikkeling en de organisatie van activiteiten. Ze worden gefaciliteerd en gestimuleerd om zelf invulling te geven in het beheer en realisatie van het bos.

De bosomvorming vraagt een zorgvuldige en goed doordachte strategie en communicatie. De aanleg van paden, boscircuit, bosiconen vraagt onvermijdelijke ingrepen in het bestaande bos, maar door nieuwe bospercelen, lanen en verbijzonderingen aan te brengen wordt veel kwaliteit ook direct beleefbaar. Met een interactief planproces wordt gezocht naar maatwerk oplossingen, inzicht en begrip van belanghebbenden. Met een gebiedsgerichte aanpak kunnen mensen met hun lokale belangen participeren in het planproces.

Gedurende de ontwikkeling van het bos worden participatie mogelijkheden en nieuwe samenwerkingsvormen verkend met ondernemers, initiatiefnemers en maatschappelijke partijen (vrijwilligers en leerwerk). Bijvoorbeeld in de ontwikkeling van bosiconen en/of de inrichting en het beheer van zogenaamde ‘boskamers’ bij de aangrenzende wijken.

WEL KE FINA NC IËL E M IDDEL EN ZIJ N M ET DIT BESL UIT GEM OEID?

De totale investering en beheerkosten van het ontwikkelplan zijn begroot op ca. € 41,8 mln. In een periode van 15 jaar. Hiervoor is een investeringsraming opgesteld (zie bijlage 2). De realisatie van het Stadsbos Almeerderhout wordt de komende decennia in drie termijnen van 5 jaar uitgevoerd, waarbij termijn 1 de periode 2021-2025 betreft. Hiervoor is een verder uitgewerkte begroting gemaakt. Vanuit Staatsbosbeheer en Almere is voor de eerste termijn € 13.75 mln. beschikbaar gesteld. Daarvan is € 8.75 mln. in het Fonds Verstedelijking Almere gereserveerd en € 5 mln. bij Staatsbosbeheer, onder andere in het Fonds Groenblauw Raamwerk Almere. De dekking is goedgekeurd door de betreffende fondsen en daarmee taakstellend voor de verdere uitwerking. De betrokken partijen Staatsbosbeheer en gemeente Almere kennen voor de btw niet een zelfde mogelijkheid tot verrekening dan wel compensatie van btw . De optimalisatie is onderdeel van de opgave.

Het Almeerderhout is grotendeels in eigendom en beheer bij Staatsbosbeheer. Alleen de utilitaire fietspaden en een deel van het bos bij Nobelhorst zijn in beheer en/of eigendom van de gemeente. De voorgestelde veranderingen hebben effect op de beheerbegroting van beide partijen. Vooral bij Staatsbosbeheer. In de projectbegroting voor de eerste uitvoeringsfase zijn de kosten voor intensiever beheer én het beheer van de nieuwe inrichting opgenomen voor de komende 10 jaar. Deze kosten worden gedekt uit de financiële bijdrage van Staatsbosbeheer. Het gaat om een bedrag van 2,1 miljoen euro, als onderdeel van de co financiering. Voor de periode vanaf 2030 is nog geen zekerheid op de dekking van de toename in beheer. Samen met Staatsbosbeheer worden de mogelijkheden onderzocht. Dit betekent dat er voor de gemeente een relatief klein risico resteert. Wanneer in de planuitwerking voorzieningen op gemeentelijk grondgebied worden toegevoegd, dan wordt een beheerplan opgesteld waarin een oplossing voor het beheer over lange termijn geborgd moet zijn.

Met het beschikbare budget is gezocht naar een optimaal pakket van maatregelen voor de eerste uitvoeringsfase, met een goede balans tussen nieuwe inrichting, activering, participatie en beheer. Om een maximaal effect te bereiken wordt rekenschap gehouden met lopende ontwikkelingen en wordt flexibel ingespeeld op kansen. Zo wordt aanhaking gezocht bij de aangrenzende woningbouwopgaven zoals Nobelhorst, Oosterwold en Floriade voor het aansluiten van het wijkgroen in functionaliteit, programmering en sortiment. Bij de uitwerking van plannen wordt een integraal pakket aan maatregelen voorgesteld met bijbehorend beheerplan. Daarnaast zoeken de samenwerkende partijen nieuwe partners, initiatiefnemers en ondernemers voor het ontwikkelen, activeren en beheren van het bos. Op deze wijze wordt directe betrokkenheid bij het bos gestimuleerd en meerwaarde gecreëerd.

WA NNEER WORDT HET BESL UIT V A N DE GEM EENTERA A D UITGEV OERD, GEREA L ISEE RD EN WA NNEER WORDT DE GEM EENTERA A D DA A ROV ER GERA P P ORTEERD?

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking) 7

De gemeenteraad besluit begin 2021 over het ontwikkelplan als kader. Bij vaststelling geeft u groen licht voor de planuitwerking en realisatie van Stadsbos Almeerderhout fase 1. De plannen voor inrichting, bosomvorming en participatie worden in 2021-2022 uitgewerkt en aansluitend start de uitvoeringsperiode. Het streven is om in die periode ook te starten met activering en placemaking. De eerste fase duurt tot en met 2025.

De raad wordt officieel geïnformeerd over de voortgang via de bestaande verantwoordingslijnen: de jaarverslagen en jaarplannen van het Fonds Verstedelijking Almere. Jaarlijks wordt de jaarschijf vastgesteld in de Programmabegroting.

Daarnaast wordt de raad, net als de stad, via geëigende communicatielijnen geïnformeerd over de activiteiten, planvorming en voortgang van het project.

IS A A N DE BESL UITV ORM ING OV ER DIT V OORSTEL EEN FA TA L E TERM IJ N (WETTEL IJ KE DEA DL INE) V ERBONDEN? ZO J A , WA A ROM ? N.v.t.

BIJ L A GEN 1. Stadsbos Almeerderhout, ontwikkelplan voor een complete bosbeleving 2. Vertrouwelijke bijlage: Investeringsraming Almeerderhout 2020-2035

A C HTERL IGGENDE STUKKEN Zie onder eerdere raadsbesluiten- of besprekingen. Collegevoorstel Ontwikkelplan Almeerderhout en besluit d.d. 15 december 2020

RAADSBESLUIT

IN TE V UL L EN DOOR DE RA A DSGRIFFIE RV -NUM M ER P ROC EDURE P A GINA

1 RV-11/2021 Carrousel 11 februari 2021 (videobespreking)

ONDERWERP

Ontwikkelplan Stadsbos Almeerderhout

De raad van de Gemeente Almere

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders,

Besluit:

1. In te stemmen met het Ontwikkelplan Stadsbos Almeerderhout als kader stellend document voor de doorontwikkeling van het bosgebied en zijn wisselwerking met de stad, waaronder: a) De omvorming van kwetsbare monocultuur bospercelen naar meer gevarieerde en beleefbare bossferen met eigen uitstraling, programma en beheer gericht op meer leven voor mens, dier en plant; b) De aanleg van een verbindend en multifunctioneel boscircuit dat bijdraagt aan gezond stedelijk leven; c) Het bos verbindt zich ruimtelijk, functioneel en programmatisch met de aangrenzende wijken; d) De ontwikkeling van attractieve bosiconen versterkt de identiteit en uitstraling voor stad en regio; e) Een participatieprogramma gericht op het geven van meer gebruikswaarde aan plekken in de openbare ruimte (placemaking). 2. Het Ontwikkelingsplan Boswachterij Almeerderhout (2005) in te trekken. 3. Kennis te nemen van de investeringsraming 2020-2035.

Almere,

De raad voornoemd,

De griffier, De voorzitter,

J.D. Pruim F.M. Weerwind

STADSBOS ALMEERDERHOUT Ontwikkelplan voor een complete bosbeleving November 2020

COLOFON Opdrachtgever:

Staatsbosbeheer (hoofdopdrachtgever) en Gemeente Almere

Projectgroep:

Annika van Dijk Staatsbosbeheer (p.l.) Harma Horlings Staatsbosbeheer Jaap Meeuwissen Staatsbosbeheer Robert Graat Staatsbosbeheer

Hester Kersten Gemeente Almere (p.l.) Ed Baan Gemeente Almere Guido Eversdijk Gemeente Almere Kim Derks- van Leeuwen Gemeente Almere Linda Rijnboutt-Blaas Gemeente Almere

Ernest Pelders OAK consultants Mark van Heukelum OAK consultants

Eric-Jan Pleijster LOLA Landscape Architects Mark Spaan LOLA Landscape Architects

Rinske Brand BRAND the urban agency Ronald Buiting BUITING advies

Datum: November 2020

Ontwikkelplan Almeerderhout

INHOUD 1. Inleiding 5 5. Iconen & bestemmingen 99 1.1 Voorwoord 7 5.1 Bosiconen 101 1.2 Leeswijzer 8 5.2 Programma 109 1.3 Toekomstperspectief 10 6. Bos van, voor en door mensen 115 2. Stadsbos Almeerderhout 15 6.1 Identiteit en branding 116 2.1 Plankaart 16 6.2 Communicatie en participatie 118 2.2 Gezond, innovatief en duurzaam stadsbos 18 7. Deeluitwerkingen 123 3. Toegankelijkheid & Herkenbaarheid 21 7.1 Kromme Wetering 127 3.1 Boscircuit 23 7.2 Almere Haven en Nobelhorst 129 3.2 Infrastructuur 33 7.3 Braambergen 131 3.3 Verbonden met de wijken 41 3.4 Eén groen bos 45 8. Ontwikkelstrategie 133 3.5 Ruimtelijke structuur 47 8.1 Samen ontwikkelen 134 3.6 Waterstructuur 51 8.2 Economische uitvoerbaarheid 135 3.7 Ecologische structuur 53 8.3 Uitvoering, fasering en planning 137 3.8 Regionale verbindingen 55 8.4 Beheer 140 8.5 Vervolg 143 4. Bossferen 57 4.1 Bossferen 59 4.2 Abiotische condities 63 4.3 Puurbos 64 4.4 Wildbos 72 4.5 Parkbos 80 4.6 Maakbos 88 4.7 Onsbos 92

Intermezzo 96

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere

4 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

1. INLEIDING

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 5 • 146

Route naar het Stadslandgoed De Kemphaan door het Waterlandse Bos

6 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

1.1 Voorwoord

Staatsbosbeheer en Almere hebben samen de ambitie om van het Voor de uitwerking van deze ambities zijn al een aantal stappen genomen: Almeerderhout hét stadsbos van Almere te maken. Een stadsbos dat meegroeit • De Bosdialoog ‘Almeerderhou(d)t van jou’ met betrokkenen en met de stad, dat inspeelt op veranderende behoeften en bijdraagt aan een omwonenden (juni 2019); groene en gezonde leefomgeving. In dit ontwikkelplan wordt de verbinding • Aanvraag Fonds Verstedelijking Almere voor de periode 2021-2025 gezocht met de wensen en kansen uit het gebied, de beleidsambities en de (december 2019); grotere vraagstukken op het gebied van duurzaamheid. Op een inspirerende • Het toekomstperspectief ‘Almeerderhout, stadsbos van de toekomst’ (juni manier wordt er ruimte gemaakt en koers gezet richting het Stadsbos van de 2020); Toekomst. Het Ontwikkelplan is een kader stellend document dat de ambitie • Toekenning middelen Fonds Verstedelijking Almere en Fonds GroenBlauw vertaald in concrete maatregelen en daarmee voldoende richting geeft aan de (juli 2020). transformatie van het bos. Het Ontwikkelplan vertaalt de brede doelstelling (fysiek en maatschappelijk) De transformatie van het Almeerderhout tot stadsbos is een veelomvattende uit het Toekomstperspectief in een ruimtelijke bosstructuur die aansluiting opgave voor zowel de gemeente als Staatsbosbeheer.

Het betreft niet alleen vindt op de dynamische stedelijke omgeving en toont hoe ontwerp- beheer en de fysieke ontwikkeling van nieuwe voorzieningen, maar vraagt ook een participatie bijdragen aan een sociale, gezonde, groene leefomgeving, lokaal en nieuwe kijk op het beheren, programmeren en communiceren over het bos. regionaal. Buurtbewoners spelen een belangrijke rol en het bos nodigt uit om te beleven en te bewegen. Het bos biedt tegelijkertijd ruimte en kansen voor het vergroten Met het draagvlak voor dit ontwikkelplan en de bijdragen vanuit Fonds van de biodiversiteit, het leveren van natuurlijke grondstoffen, het absorberen Verstedelijking Almere en het fonds Groenblauw kan een doelgericht van water en CO2 en verkoeling en schone lucht in de stad. planproces worden georganiseerd en richting uitvoering worden gebracht. De voorgestelde kaders en maatregelen in het ontwikkelplan worden uitgewerkt in een Atlas Openbare ruimte, een uitwerkingsplan Bos en een Participatieplan. Op basis van deze documenten worden de inrichtingsplannen gemaakt.

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 7 • 146

1.2 Leeswijzer

In een aantal stappen nemen we u mee door het ontwikkelplan. Het Het hoofdstuk ‘Stadsbos van, voor en door de mensen’ is een handreiking over ontwikkelplan bouwt voort op het Toekomstperspectief, dat in paragraaf 1.3 hoe placemaking, participatie en branding ingezet kunnen worden. In de drie is samengevat. De visie, thema's en opgaven uit het Toekomstperspectief zijn deeluitwerkingen worden belangrijke plekken in het Stadsbos Almeerderhout in het Ontwikkelplan verder ontwikkeld tot het Stadsbos Almeerderhout. Op en de verbindingen met de stad nader toegelicht. In het laatste hoofdstuk de indicatieve plankaart wordt is de integrale structuur van het toekomstige ‘Ontwikkelstrategie’ wordt verder ingegaan op het vervolgproces; over de stadsbos te zien. In dit hoofdstuk leggen we ook een aantal accenten op samenwerking, economische haalbaarheid en uitvoering. gezondheid, experiment en klimaat: ‘ons’ bos is attractief, natuurlijk & divers en gezond & duurzaam op basis van vernieuwend bosbeheer.

De plankaart is uitgewerkt en toegelicht in de hoofdstukken: • ‘Toegankelijkheid & Herkenbaarheid’, • ‘Bossferen’ • ‘Iconen en bestemmingen’

8 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

2.1 Plankaart 2. Stadsbos Almeerderhout 2.2 Stadsbos Almeerderhout

3.1 Boscircuit

3.2 Infrastructuur

3.3 Ruimtelijke structuur Bos voor de een toekomst- 3. Toegankelijkheid & herkenb. 3.4 Groene verbindingen bestendige stad 3.5 Waterstructuur Stadsbos tot in de haarvat- 3.6 Ecologische structuur en van de stad 3.7 Regionale verbindingen In één beweging het bos door 4.1 Bossferen

Met bossferen meer 4.2 Abiotische condities diversiteit 4.3 Puurbos

Bosiconen zetten het 4. Bossferen 4.4 Wildbos stadsbos op de kaar 4.5 Parkbos

Mooie voorzieningen en 4.6 Maakbos activiteiten 4.7 Onsbos

Versterken van de natuur- waarde 5.1 Bosiconen 5. Bestemmingen & iconen 5.2 Programma Voor en door bewoners en bezoekers 6.1 Participatie & communicatie 6. Bos voor en door bewoners 6.2 Marketing &branding

7.1 Kromme Wetering

7. Deeluitwerkingen 7.2 Verbinding met de wijk

7.3 Braambergen Vertaling bosopgaves in het ontwikkelplan

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 9 • 146

1.3 Toekomstperspectief

Voorafgaand aan het Ontwikkelplan wordt eerst een samenvatting gegeven Alles bij elkaar is er sterke behoefte aan een weloverwogen en van het Toekomstperspectief Almeerderhout ‘stadsbos van de toekomst’, toekomstbestendige visie op het stadsbos en de begeleiding van de transitie collegebesluit juni 2020. Dit is het vertrekpunt voor het Ontwikkelplan en duidt naar een meer volwassen, duurzaam bostype met een duidelijke meerwaarde de opgave en de ambitie in de brede zin. voor de stad, de regio, klimaat en biodiversiteit. Het Toekomstperspectief gaat in op al deze behoeften: het is een koersdocument dat richting geeft aan al deze Aanleiding opgaven. De ontwikkeling van het Almeerderhout bevindt zich op een bijzonder moment. 1. De context van het bos verandert. Het Almeerderhout wordt langzaam Wat maakt het Almeerderhout nu al uniek? omgeven door de stad, waardoor er nieuwe behoeftes ontstaan en het De geschiedenis van de Flevopolder is uniek in planvorming, vormgeving en verandert van aangelegd polderbos naar een gevarieerd stadsbos. ideologie. Bij de inpoldering is, op basis van een doordacht ontwerp, gestart 2. Het bos zelf verandert. Het bosareaal staat op een kantelpunt in de met de aanleg van een robuuste groenstructuur als raamwerk voor o.a. de successie. Zowel de essentaksterfte als de populieren die aan het einde zijn ontwikkeling van de stad Almere.

Zo is het Almeerderhout als polderbos 40 van hun levensfase zijn, zorgen voor een transformatieopgave in het bos. jaar geleden aangelegd en biedt het bos een weelderig groen-blauw casco voor 3. Het klimaat verandert. Als er verder gekeken wordt dan alleen nieuwe functies en stadsuitbreidingen. Het Almeerderhout heeft een omvang het Almeerderhout, dan is er nog meer aan de hand: versnelde van ruim 1400 hectare en heeft haast een surrealistische oppervlakte voor een klimaatverandering, wereldwijde ontbossing, het behalen van de stadsbos. Het Almeerderhout is daarmee met recht straks de groene kern van klimaatdoelstellingen, het opwekken van energie uit hernieuwbare bronnen de stad, bereikbaar voor iedereen. en de teruglopende biodiversiteit. Het Almeerderhout bevat nu al unieke natuurwaarden. Als loofbos op Vraagstelling voedselrijke grond loop je tegen ‘een muur van zangvogels’ op wanneer je het Hoe kan het bos van een aangelegd polderbos veranderen in een eigentijds bos in het voorjaar bezoekt. Bevers hebben er hun plek in genomen, reeën stadsbos? Hoe kan het zich ontwikkelen tot een gevarieerd, aantrekkelijk en verschuilen zich in het struikgewas en de verwachting is dat ook de otter duurzaam loofbos dat goed verbonden is met de omgeving en zo min mogelijk binnenkort zijn plekje zal innemen.

wordt versnipperd door infrastructuur? Hoe draagt het bos bij aan de sociale cohesie en een fijne groene leefomgeving voor stad en regio? Het Almeerderhout is nu al een plek waar innovaties en experimenten worden getoetst en getoond. Voor experimenten in bosbeheer en nieuwe groene De ontwikkeling van het Stadsbos Almeerderhout stelt zowel de gemeente initiatieven wordt het Almeerderhout als snel aangewezen als de plek waar het Almere als Staatsbosbeheer voor een aantal uitdagingen met betrekking op kan. Zo vormt het een plek van leren en vernieuwen. bereikbaarheid, benutting, beheer, activering en financiën. De ontwikkeling van een bos in al zijn facetten is een zaak van lange adem en vraagt een regelmatige herijking van de opgaves in relatie tot beschikbare middelen.

10 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

Plangrens Almeerderhout De opgave voor het Almeerderhout reikt verder dan zijn plangrens en betrekt ook aangrenzende wijken en groengebieden. Groene en blauwe verbindingen (water, wijkgroen, park en initiatieven) die de stadsdelen met het bos verbinden zijn daarmee onderdeel van de opgave.

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 11 • 146

Wat wordt de identiteit van het stadsbos Almeerderhout? 2. Gezonde groene Bosstad (mens, dier en plant) Het toekomstige Stadsbos Almeerderhout bouwt verder op de unieke Het Stadsbos Almeerderhout loopt naadloos over in de natuurlijke groene en eigenschappen van het Almeerderhout. Het is het grootste stadsbos van blauwe structuren van de stad: het brengt het bos tot in de haarvaten van de Nederland, en hét stadsbos van Almere. Het is de beboste tegenhanger van het stad. Het stadsbos excelleert met voorzieningen die bijdragen aan de ultieme Weerwater. Ooit aangelegd als polderbos op de zeebodem, wordt het Stadsbos bosbeleving voor bewoners, bezoekers, flora en fauna. Almeerderhout straks een waardevol loofbos waarin verschillende bossferen de 3. Innovatief groeiproces (duurzaam benutten) diversiteit van het bos vergroten in ecologie, gebruik én beleving. De oorspronkelijke plannenmakers van de Flevopolder en Almere hebben een aantal ingrediënten aangereikt die karakteristiek en waardevol zijn en de Het bos reikt met haar groene vingers tot in de haarvaten van de stad, en is maakbaarheid van dit nieuwe landschap benadrukken. In aansluiting daarop versmolten met de groenstructuren van de wijken eromheen.

Als bezoeker biedt het bos ruimte voor creativiteit en experiment op het gebied van over het Boscircuit door de bossferen heen, of als ‘eigenaar’ zelf een stukje bosbeheer, participatie en klimaatadaptatie. Zo wordt, met het bestaande bos bos beheren: geen ander stadsbos brengt natuur zo dicht bij bewoners als vertrekpunt, het bos getransformeerd naar een meer volwassen bos met en bezoekers. Innovatieve en attractieve Bosiconen zetten het Stadsbos gevarieerde en toekomstbestendige bostypen. Almeerderhout landelijk op de kaart. Bosopgaves En modern bosbeheer dat openstaat voor experimenten, innovaties en Het Toekomstperspectief met de bijbehorende Bosthema’s is uitgewerkt in acht vernieuwende inzichten maakt het Almeerderhout een leerschool en verschillende ontwerpopgaven. Deze Bosopgaven concretiseren de visie op het voorbeeld voor andere natuurgebieden. Aan de basis van het stadsbos ligt in stadsbos van de toekomst: alles een uitgesproken ontwerp, passend in de vernieuwende traditie van de Flevopolders. Bekend bij iedereen, geliefd door allen. 1. Bos voor een toekomstbestendige stad 2. Stadsbos tot in de haarvaten van de stad Bosthema’s 3. In één beweging het bos door Het Toekomstperspectief voor het Stadsbos Almeerderhout is opgebouwd 4. Met bossferen meer diversiteit uit drie bosthema’s waarbij de bosbeleving voor mens, dier en plant en het 5.

Bosiconen zetten het stadsbos op de kaart duurzaam benutten centraal staan. vw 6. Mooie voorzieningen en activiteiten 1. Het groen-blauwe hart van Almere (ultieme beleving) 7. Versterken van de natuurwaarde Het Weerwater en het Almeerderhout vormen samen het groenblauwe hart 8. Voor en door bewoners en bezoekers van de stad Almere. Een unieke positionering die alle stadsdelen met elkaar verbindt en als eenheid beleefbaar en herkenbaar is. Een bos met een kloppend Uitgebreidere omschrijving van het Toekomstperspectief en de verschillende hart waar de bosbeleving centraal staat, als contramal van het stedelijk leven. kaders voor het ontwikkelplan zijn na te lezen in het document; Het stadsbos van Iconisch voor de stad en de regio. de toekomst, Toekomstperspectief Almeerderhout, april 2020.

12 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

Bosvernieuwing op essenperceel in het Waterlandse Bos

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 13 • 146

14 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

2. stadsbos almeerderhout

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 15 • 146

16 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

2.1 Indicatieve plankaart

Bossferen Het Stadsbos Almeerderhout bos krijgt meer leven, aantrekkingskracht en Puurbos betekenis voor mens, dier en plant: Wildbos • Hét stadsbos van Almere. Het is de beboste tegenhanger van het Parkbos Weerwater en als eenheid beleefbaar. De losse bosdelen en bestemmingen M Maakbos, bestaande en geplande initatieven worden onderling met elkaar verbonden door één pad. Een attractief WP Onsbos, participatie punt boscircuit met een eigen smoel. • Versterkt de connectie met de stad en de verschillende stadsdelen tot in de Bosiconen haarvaten. Het stadsbos loopt naadloos over in de natuurlijke groenblauwe Puurbos icoon structuren van de stad. Dus zonder onderbrekingen en vermindering van Wildbos icoon barrières zoals de A6 en de Waterlandseweg. Parkbos icoon • Het voegt iconen en verrassende bestemmingen toe zodat het Maakbos icoon Almeerderhout op de kaart wordt gezet, binnen én buiten Almere. De Onsbos icoon ultieme bosbeleving en de totale omvang van het bos wordt met extra Bestaande iconen voorzieningen ontdekt en benut. • Meer samenhang in het ecologisch systeem door het aanbrengen/ Bosstructuren verbeteren van directe verbindingen met Horsterwold, Weerwater, Boscircuit Gooimeer en Eemvallei. Boscircuit, verbinding • Kwetsbare beplanting in monocultuur wordt omgevormd naar meer Hoofdverbinding wijk diverse, toekomstbestendige beplanting.

De unieke abiotische condities van Snelweg, bestaand ondergrond worden benut voor een afwisselend en biodivers loofbos en Waterlandse weg, bestaand worden zichtbaar gemaakt door een nieuw beheer in bosssferen. Regionale routes, bestaand • Het bos biedt ruimte voor gebruikswensen en betrokkenheid van Recreatieve verbinding stad/regio bestaand/nieuw/ verbeterd omwonenden, als levend onderdeel van de sociale, groene en gezonde stad. Vaarweg Deze versmelting met de stad stimuleert bewegen en ontspannen t.b.v. Polderlijn gezondheid, vergroten biodiversiteit door beheerparticipatie en biedt Bomenlaan bestaand/nieuw ruimte voor kunstuitingen. Boskamer bestaand/nieuw • Ruimte bieden aan innovatie en vernieuwing door het bos te benutten Private eigendom voor mentale en fysieke gezondheid (bewegen en beleven), het vergroten Ecoduct van biodiversiteit, het omgaan met de effecten van klimaatverandering (extremen in temperatuur en regenval), en het vergroten van circulariteit (in grondstoffen).

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 17 • 146

2.2 Stadsbos 2.0

Stadsbos om gezond te leven Gezondheid en gezond leven zijn steeds belangrijkere thema’s. De aanwezigheid In de ontwikkeling van het Almeerderhout als stadsbos, wordt verder invulling van voldoende, en toegankelijk groen speelt daarin een essentiële rol. Verblijven gegeven aan dit innovatieve karakter. Dit gebeurd door nog meer ruimte te en bewegen in een groene omgeving is gezond voor zowel lichaam als geest. bieden voor vernieuwingen binnen actuele thema’s, zoals klimaat, energie en (Stads-) bossen zijn bijna vanzelfsprekend populaire plekken om te kunnen circulariteit. Denk hierbij aan: bewegen, te sporten en tot rust te komen. • Agroforestry: het combineren van bosopstanden met biologische landbouw, akkerbouw of veeteelt. Omgeven door woongebieden, is het toekomstige stadsbos een ideaal • Waterbuffering: het bos als bron en opslag van water tijdens droge en natte uitloopgebied voor Almere. Het gebruik van het Stadsbos Almeerderhout wordt perioden. gestimuleerd door het realiseren van goede en vooral ‘groene’ verbindingen • Klimaatbestendige bossen: gemengde opstanden met nieuwe boomsoorten, vanuit de verschillende woonwijken naar het stadsbos. Het bos zelf wordt die beter passen bij de verwachten klimaatverschuiving. voorzien van een breed (sport-) programma.

Het gaat om fysieke voorzieningen zoals bossportvelden, maar ook in de zin van programmering, zoals ’sporten in Tevens willen we deze experimenten meer zichtbaar maken voor bezoekers de natuur’ of ‘bezinning in het bos’. en de vakwereld van het bosbeheer. Een eerste vervolgexperiment, op de schaal van het Stadsbos Almeerderhout, is de uitwerking en toepassing van de zogenaamde Bossferen die een unieke bosbeleving nastreven door aangepast Stadsbos vol ontwikkeling en innovatie beheer, inrichting en programmering. Het pionierkarakter van Almere en haar inwoners komt ook terug in het Stadsbos Almeerderhout. Het stadsbos is een plek om te ‘experimenteren’ met de inrichting, gebruik en programmering van het Stadsbos. Nu al biedt het Stadsbos van ons allen Almeerderhout ruimte aan allerlei experimenten en innovaties op gebied van Mensen maken de stad! De door-ontwikkeling van het Almeerderhout bosbeheer. Niet alleen worden deze vernieuwingen hier ontwikkeld en getoetst, tot stadsbos van de toekomst vraagt commitment van alle ondernemers, maar ook getoond aan bezoekers. Daarmee dient het als laboratorium voor bosgebuikers en omwonenden. Samen plannen maken, uitvoeren en beheren andere stadsbossen in Nederland. verbindt mensen aan het bos en maakt dat kansen van en voor de stad gerealiseerd kunnen worden.

Op deze wijze kan het bos invulling geven aan behoeften en wensen uit de directe omgeving. Op een vernieuwende manier wordt de dialoog met de bewoners en ondernemers voortgezet en wordt actief gestuurd op placemaking en co-creatie.

18 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

De eerder genoemde vernieuwingen in het Stadsbos Almeerderhout gaan Maar ook thema’s als het garanderen van een goede luchtkwaliteit, het ook over bijvoorbeeld nieuwe manieren van participatie en placemaking. Het opzetten van korte (hout-) kringlopen, de opslag van CO2, het versterken idee is dat de inwoners uit Almere binnen de bossen op verschillende niveaus van de lokale ecologie en het leveren van een duurzame bijdrage aan de kunnen meehelpen, meedenken of meebeslissen. Zowel in fysieke als digitale Nederlandse houtvoorziening. De ervaringen op het gebied van duurzaamheid ontmoetingen wordt samengewerkt om het Almeerderhout echt stadsbos van en biodiversiteit kunnen worden gebruikt bij stadsbossen op andere de stad en haar inwoners te maken, zoals: plekken in Nederland. Met als doel toe te werken naar een duurzaam en • Een digitaal platform waarop iedereen kan meedenken en/of meebeslissen toekomstbestendig bosecosystemen. over beheersvraagstukken (bijvoorbeeld bereklauw of essentaksterfte). • Percelen beschikbaar stellen waar de Almeerders een eigen stukje natuur kunnen inplanten en beheren. Stadsbos als groene productieve long van de stad Opslag van CO2 is van belang om de verdere gevolgen van klimaatverandering Aansluitend daarop zijn een aantal bostransformatiegebieden in het te beperken. Het Almeerderhout vormt als stadsbos een carbonsink. Wat Stadsbos Almeerderhout.

Binnen deze gebieden is ruimte voor toekomstige verder zal worden versterkt door duurzaam bosbeheer. Zo wordt waar mogelijk bosinitiatieven vanuit omwonenden en bezoekers. in het stadsbos meer bos aangelegd. Maar ook door het verbeteren van de kwaliteit van het bestaande bos en meer kleinschalig bosbeheer kan de opslag van CO2 worden vergroot; boskap waarbij een deel van de bomen blijft staan Klimaatbestendig en duurzaam Stadsbos behoudt het gezonde bodemecosysteem, zodat nieuwe bomen sneller aanslaan Het Stadsbos Almeerderhout dient niet alleen de behoeftes van de en de CO2 die is opgeslagen in de bodem blijft behouden. omwonenden en bezoekers, maar levert ook belangrijke ecosysteemdiensten op het gebied van biodiversiteit, wateropslag, hittestress, etc. Het Almeerderhout In het stadsbos wordt geëxperimenteerd met klimaatbestendige soorten, heeft als loofbos op voedselrijke grond van nature een hoge (potentiele) die door hun langere levensduur meer CO2 vastleggen. En we werken in het biodiversiteit.

Met kleinschalig beheer gericht op het creëren van gemengde bosbeheer toe naar het oogsten van kwaliteitshout; hout van hoge kwaliteit opstanden in soorten en leeftijdsklasse wordt aan een robuust en divers habitat wordt gebruikt in langdurige toepassingen zoals meubels of huizenbouw, gewerkt, wat een plek biedt voor een grote diversiteit aan vogels, insecten en waardoor de CO2 lange tijd blijft opgeslagen. Op deze wijze zal CO2 opslag in en zangvogels. Binnen het Stadsbos Almeerderhout kan worden onderzocht op door het Almeerderhout toenemen. welke manier een duurzaam beheerd stadsbos een bijdrage kan leveren aan het voorkomen van wateroverlast veroorzaakt door piekbuien, het vasthouden van De omvorming van productiebos naar stadsbos vraagt ook om ingrepen in het (grond)water in tijden van droogte en het verlagen van de temperatuur binnen bestaande bosgebied. Het is belangrijk om geoogst hout te benutten en weer de stedelijke omgeving. opnieuw aan te planten. De productie en verwerking van grondstoffen wordt onderdeel van het Stadsbos Almeerderhout.

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 19 • 146

20 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

3. Toegankelijkheid & herkenbaarheid

Staatsbosbeheer - Gemeente Almere 21 • 146

22 • 146 Ontwikkelplan Almeerderhout

3.1 Boscircuit

Het 'Boscircuit' is de centrale recreatieve ontsluitingsroute in het Stadsbos Almeerderhout en verbindt alle bosgebieden met elkaar. In het bijzonder verbindt het alle bestaande iconen (recreatieve trekpleisters), zoals de Groene Kathedraal en het Cirkelbos, en de nieuwe Bosiconen. Met deze route worden bestaande barrières zoals de Waterlandseweg overbrugd.

De route is een breed geasfalteerd pad voor fietsers, sporters en voetgangers. De route heeft een eenduidig ontwerp en is overal herkenbaar als het boscircuit. Doordat de route een eigen uitstraling en materialisering heeft, wordt deze goed herkenbaar en functioneert het als drager van het Stadsbos Almeerderhout. Ben je op het Boscircuit, dan ben je in het stadsbos. De route ligt vrij in het bos en valt binnen de contouren van het Stadsbos Almeerderhout. De route heeft een doorgaand karakter in een vloeiende lijn, doorsnijdt de verschillende bossferen en speelt in op bestaande structuren.