202403 Eerste werksessie raadsfracties bezuinigingsproces.pdf

Bezuinigingsproces keuzes maken Eerste werkbijeenkomst

19 maart 2024

Programma • Opening • Aanleiding en proces • Lopende sporen - Landelijke ontwikkelingen - Omvang van de opgave - Gemeenschappelijke regelingen - Eigen keuzemogelijkheden - Investeringen en financiering - Taakveldanalyse provincie

• Financiële stand van zaken • Dilemma’s en acties voor de tweede bijeenkomst

Opening • Doel van deze avond = vooral informeren en vervolgproces in beeld • Uitgebreide presentatie = ook een stukje naslag (en verslag)

Aanleiding | de ravijnjaren • Ontwikkeling algemene uitkering: (bedragen * € 1.000)

0.7 Algemene uitkering en ov uitkeringen gemeentefonds

2024 Baten

41.069

2025 Baten

41.113

2026 Baten

38.083

0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten

37.863

Afname van € 3 miljoen = financieel ravijn (o.b.v. meicirculaire)

• Ontwikkeling saldo begroting: (bedragen * € 1.000)

2027 Baten

2024 Saldo

383

2025 Saldo

3

2026 Saldo

-3.829

2027 Saldo

-4.457

Financiële opgave is groter dan de afname van de algemene uitkering

Aanleiding | ontwikkeling schuldpositie Kengetal

Rekening 2020

Rekening 2021

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

Debt-ratio

61%

64%

67%

71%

75%

77%

78%

78%

Netto schuldquote

41%

71%

60%

94%

114%

131%

147%

148%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

37%

67%

57%

92%

109%

127%

144%

144%

Solvabiliteitsratio (Eigen vermogen / totaal balans)

39%

36%

33%

29%

25%

23%

22%

22%

Solvabiliteitsratio ((Eigen vermogen + voorzieningen) / totaal balans)

40%

38%

37%

31%

28%

26%

25%

25%

Grondexploitatie

1%

-1%

0%

0%

1%

-1%

0%

0%

-3,6%

-3,6%

0,7%

2,5%

0,9%

0,0%

-6,2%

-7,4%

Belastingcapaciteit

101,0%

102,6%

102,6%

onbekend

104,5%

onbekend

onbekend

onbekend

Weerstandsvermogen

161%

181%

172%

248%

213%

onbekend

onbekend

onbekend

Structurele exploitatieruimte

Ravijnjaren Belastingcapaciteit volgt landelijke ontwikkeling Weerstandsvermogen ruim voldoende om risico’s op te vangen (maar inzet heeft gevolgen voor andere kengetallen)

Schuldpositie vraagt om bijsturing: - Investeringsvolume - Financieringsmethodiek - Waardering en afschrijving

Planning en proces • December / januari: Verschillende sporen gestart, waaronder eigen keuzes in beeld brengen • Dinsdag 19 maart: Eerste raadsbijeenkomst, gericht op informeren en voorbereiden tweede bijeenkomst • Dinsdag 2 april: Tweede raadsbijeenkomst, fracties aan het wordt, advies aan college • Donderdag 16 mei: Derde bijeenkomst, concept advies van het college • Juni: Technische informatieavond perspectiefnota 2025? • Dinsdag 9 juli: Behandelen voorstel college in perspectiefnota 2025

Lopende Sporen • • • • • •

Landelijke ontwikkelingen Omvang van de opgave Gemeenschappelijke regelingen Eigen keuzemogelijkheden Investeringen en financiering Taakveldanalyse provincie

Landelijke ontwikkelingen • • • • • •

Inzet surplus algemene reserve Ook het rijk moet keuzes maken Opschalingskorting Inflatieontwikkeling Begrotingsadvies van de VNG ROB en roep om herziening financiële raamwerk

Inzet surplus algemene reserve • • • • •

Eind 2013 nieuwe maatregel Inzetten deel van reserves als “structurele baat” Solvabiliteit moet groter of gelijk zijn aan 20% Weerstandsvermogen op basis van risicoanalyse moet voldoende zijn Van het vrij besteedbare deel mag 10% worden ingezet

Ook het rijk moet keuzes maken • Ombuigingslijst gemeente- en provinciefonds

Opschalingskorting • Wordt de korting teruggedraaid?

Inflatieontwikkeling (1) • Afgelopen jaren hebben de gemeenten via het accres meer gecompenseerd gekregen dan de loon- en prijsontwikkeling

Inflatieontwikkeling (2) • Maar ook de kosten zijn flink gestegen

Begrotingsadvies VNG • Ook voor 2025 een

Begrotingsadvies VNG (2) • Beleidsruimte en medebewindstaken

Roep op vernieuwing financiële raamwerk • Maatschappelijk problemen vragen om herzien financiële raamwerk

Ontwikkeling begroting en omvang opgave Begroting 2024

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

Huidig saldo begroting en meerjarenraming

383

3

-3.829

-4.457

Bijstellingen: In beeld gebrachte bijstellingen Voorstel veiligheidsbeleid Voorlopige beschikking BUIG Effect september en decembercirculaire Actueel beeld saldo begroting

-183 -183 284 139 440

-110 -244 284 202 135

-112 -244 284 25 -3.876

-292 -244 284 608 -4.101

Mogelijke bijstellingen: Mogelijke compensatie Rijk oploop opschalingskorting Verwacht saldo begroting en opgave

0 440

0 135

650 -3.226

700 -3.401

Omschrijving (bedragen x € 1.000)

September- en decembercirculaire AU Positief: - Bijwerking accres voor loon- en prijsstijging en indexatie volumedeel Negatief: - Aanpassing hoeveelheidverschillen door eigen ontwikkelingen (*) en aanpassing uitkeringsfactor door landelijke ontwikkelingen (*) aantal inwoners gelijk gebleven i.t.t. landelijke ontwikkeling aantal kernen van 3 naar 1

Gemeenschappelijke regelingen • Bestuursopdrachten GR Sociaal en GR DG&J • GR OZHZ • SGD

Eigen keuzemogelijkheden • • • • • • • •

Long list aan keuzemogelijkheden opgesteld door de organisatie en gevolgen Compacte weergave omwille van leesbaarheid Het is een dynamisch document die permanent wordt bijgewerkt Niet alles is al concreet (GR-en, complexiteit sociaal domein) De lijst wordt na deze bijeenkomst gedeeld Alle keuzes in beeld los van politiek De lijst is niet een overzicht van suggesties van het college Lijst is basis van het voorstel dat het college later in het proces uitwerkt • Ook enkele keuzemogelijkheden met betrekking tot GR-en • Personele formatie later in het proces, afhankelijk van keuzes in ambities

Investeringen • • • • • • •

Activabeleid in 2017 herzien Mede aanleiding was wijziging BBV, investeringen in maatschappelijk nut Afschrijvingstermijnen relatief lang (veel investeringen met looptijd van 60 jaar) Risico op afwaardering Lastig om activa over de hele looptijd goed in beeld te houden Afhankelijk van renteontwikkeling Financiering riolering kan ook anders, maar heeft wel gevolgen voor de heffing

Investeringen (2)

Investeringen (3) • Verkorten van afschrijvingstermijnen vergroot de opgave met ca. € 600.000 per jaar • 75% van de activa heeft nu een looptijd van 40 tot 60 jaar Begroting 2024

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

Huidig saldo begroting en meerjarenraming

383

3

-3.829

-4.457

Bijstellingen: In beeld gebrachte bijstellingen Voorstel veiligheidsbeleid Voorlopige beschikking BUIG Effect september en decembercirculaire Actueel beeld saldo begroting

-183 -183 284 139 440

-110 -244 284 202 135

-112 -244 284 25 -3.876

-292 -244 284 608 -4.101

Mogelijke bijstellingen: Mogelijke compensatie Rijk oploop opschalingskorting Verwacht saldo begroting en opgave

0 440

0 135

650 -3.226

700 -3.401

Verkorten afschrijvingstermijnen (keuze) Verwacht saldo begroting en opgave

0 440

-600 -465

-600 -3.826

-600 -4.001

Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Investeringen (4) Andere financieringsmethode riolering

Scenario 2 = Huidige verwachting (activeren en afschrijven in 60 jaar en rekenrente die oploopt tot 2%). Scenario 3 = Als 2, maar afschrijven in 40 jaar in plaats van 60 jaar. Scenario 4 = Direct overstappen op een spaarvoorziening. En in scenario 5 wordt deels gespaard en deels geactiveerd, een combinatie van 3 en 4.

Taakveldanalyse provincie • Op basis van begroting 2024 • Diverse bronnen: CBS, Findo.nl, COELO, VNG • Vergelijking met zes referentie gemeenten • Extra informatie voor dit proces • Eerste uitkomst ambtelijk besproken • Definitieve versie eind april gereed

Dilemma’s en vragen t.b.v. tweede sessie • • • •

Vooral de fracties aan het woord Advies aan het college Hierna enkele dilemma’s en vragen als voorbereiding op advies aan college Bespreken in de tweede bijeenkomst

Dilemma’s en vragen (1) Wat ziet u als de kracht van het dorp? Wat moeten we in stand houden? Waar kunnen we niet zonder? Wat is essentieel voor onze identiteit?

Dilemma’s en vragen (2) Met welke zoekrichtingen starten we in 2025? Voorbeelden: Alle niet verplichte investeringen stop zetten Eerst de keuzes met de minste impact Deelvragen: Gaan we ook kritisch naar onze voorzieningen kijken? Wat moet behouden blijven? Wat mag minder?

Dilemma’s en vragen (3) Welke zoekrichtingen pakken we na 2025 op als dat écht nodig blijkt te zijn? Voorbeeld: Keuzes met hoge impact

Dilemma’s en vragen (4) Is het bespreekbaar om aan gemeenschappelijke regeling gemandateerde of gedelegeerde taken terug te halen en anders te organiseren? Argumenten vóór

Argumenten tegen

Kans om lokale voorzieningen te versterken

Mogelijk frictiekosten

Mogelijk financieel voordeel

Kan ten kosten gaan van robuustheid GR

Meer invloed lokaal dan via GR

Continuïteitsrisico door kleinere schaal Risico voor de samenwerking GR-en zijn zelf bezig met een inventarisatie

Dilemma’s en vragen (5) Hoe gaan we om met het activabeleid? Afschrijvingstermijnen korter? En andere methode rioolheffing? Of gefaseerd? Argumenten vóór Structurele voordelen voor de lange termijn

Kleiner risico op afwaardering op middellange en lange termijn Vergroot toekomstige investeringsruimte in relatie tot gehanteerde normen voor schuldquote Minder afhankelijk van renteontwikkeling

Argumenten tegen Structurele nadelen (600k) voor de korte en middellange termijn in samenhang met de toch al forse opgave. En een toename van de rioolheffing. Steeds groter risico op afwaardering/incidentele nadelen op lange termijn Afnemende investeringsruimte als vastgehouden wordt aan de normen voor schuldquote Sterk afhankelijkheid van renteontwikkeling